El aletleri; basit bir tornavidadan, enerji kaynaklarıyla çalışan karmaşık makinelere kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. İş ortamlarında sıkıştırma, kesme, delme ve şekil verme gibi amaçlarla kullanılan bu araçlar, hatalı kullanım sonucunda can ve mal kaybına neden olabilecek ciddi riskler barındırmaktadır.

El Aletlerinde Görünmez Tehlikeler ve Kazaların Nedenleri

El aletlerinden kaynaklanan kazaların arkasında genellikle bakımsızlık, yanlış kullanım ve koruyucu ekipman eksikliği yatar. En sık karşılaşılan tehlikeler arasında gürültü, keskin kenarlar, elektrik şokları ve sıçrayan parçacıklar bulunmaktadır.

Kazaların temel nedenleri şunlardır:

• El aletlerinin arızalı veya bakımsız olması.

• Aletlerin tasarım amacı dışında kullanılması (Örneğin; tornavidanın keski olarak kullanılması).

• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanılmaması.

• Yanlış kullanım yöntemlerinin tercih edilmesi.

Güvenli Çalışma İçin Genel Tedbirler

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) standartlarına göre, her çalışan el aletini kullanmadan önce mutlaka kontrol etmelidir.

• Uygun Alet Seçimi: Yapılacak işe en uygun ve teknik ömrünü tamamlamamış aletler seçilmelidir.

• Bakım ve Onarım: Arızalı aletler derhal "DİKKAT ARIZALIDIR" etiketi ile işaretlenmeli ve ehil kişilerce onarılmalıdır.

• Taşıma ve Saklama: Keskin ve sivri uçlu aletler asla cepte taşınmamalı, kullanım dışındayken takım çantalarında veya özel standlarda tutulmalıdır.

Elektrikli ve Havalı (Pnömatik) Aletlerde Güvenlik

Elektrikli el aletlerinde kablo yalıtımı ve topraklama hayati önem taşır. Pnömatik aletlerde ise basınçlı hava hortumlarının sağlamlığı ve bağlantı kelepçelerinin uygunluğu her çalışma öncesi kontrol edilmelidir. Ayrıca, basınçlı hava asla elbise temizliği amacıyla kullanılmamalıdır.

Mekanik El Aletleri İçin Pratik İpuçları

• Çekiçler: Sapları budaksız ve kıymıksız olmalı; çekiç başı malzemeye tam paralel şekilde vurulmalıdır.

• Tornavidalar: Vida başına uygun uç seçilmeli; malzeme asla el veya bacak üzerinde tutularak vidalanmamalıdır.

• Anahtarlar: Ağzı bozulmuş anahtarlar kullanılmamalı; anahtar iterek değil, çekerek kullanılmalıdır.

• Eğeler: Talaşlar el ile değil, fırça ile temizlenmelidir.

Sonuç olarak; el aleti ne kadar basit görünürse görünsün, güvenlik kurallarına uymak hayati bir zorunluluktur. Güvenli bir çalışma ortamı, doğru ekipman ve bilinçli kullanıcı ile başlar.

Derleyen: Yusuf Yılmaz - Ktün İSG Yüksek Lisans MEKANİK İŞLERDE GÜVENLİK 1. ders Özeti