Çalışma hayatında devrim niteliğinde yenilikler barındıran 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işçi ve işveren ilişkilerinde güvenlik standartlarını yeniden tanımlıyor. İş sağlığı ve güvenliği konusunun ilk kez müstakil bir kanunda ele alındığı bu düzenleme ile kaza ve meslek hastalıklarının minimuma indirilmesi hedefleniyor.

Kuralcı Değil, Önleyici (Proaktif) Yaklaşım Başladı

Kanunun getirdiği en büyük felsefi değişim, iş kazası veya meslek hastalığı yaşandıktan sonra ne yapılacağına değil, bunların öncesinde nasıl önleneceğine odaklanmasıdır. Eski kuralcı yaklaşımın yerini proaktif bir sistem aldı. Bu kapsamda:

• Bütün işyerlerinde, tehlikelerin belirlenmesi ve bertaraf edilmesi için "risk değerlendirmesi" yapılması zorunlu hale getirildi.
• İşyerlerinde acil durumların etkilerini önlemek ve sınırlandırmak amacıyla "acil durum planları" hazırlanıyor.
• Tüm sorumluluk işverende olmakla birlikte, güvenliğin işyerinin bütününde benimsenmesi sağlanıyor.

Her İşyerine Bir İSG Profesyoneli

Yeni yasa ile birlikte kamu ve özel sektör ayrımı ortadan kalktı. Artık kişi veya işyeri türü ayrımı yapılmaksızın her çalışan bu kanundan yararlanabiliyor. Kanunun getirdiği uzmanlaşma şartları şu şekilde sıralanıyor:

• Çalışan sayısına bakılmaksızın her işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi profesyoneller görev yapacak.
• İşyerleri, yapılan işin özelliğine ve tehlikesine göre "Az Tehlikeli, Tehlikeli ve Çok Tehlikeli" sınıflara ayrıldı.
• Gerekli eğitimleri alan, 50'den az çalışanı bulunan "az tehlikeli" işyerlerinde işveren veya vekili bu hizmeti kendisi üstlenebilecek.

Mikro İşletmelere Devlet Desteği: Devlet, 10'dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinin İSG hizmet giderlerini destekliyor. Bu destek için işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurması gerekiyor.

Ciddi Tehlike Anında "Çalışmaktan Kaçınma" Hakkı

Kanun, çalışanları sadece korumakla kalmıyor, onlara aktif haklar da tanıyor.

• Çalışanlar, ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kaldıklarında durumu İSG Kuruluna veya işverene bildirerek tedbir alınmasını talep edebiliyor.
• Eğer gerekli tedbirler alınana kadar geçen sürede çalışan, "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabiliyor ve bu süreçte ücretini almaya devam ediyor.
• Dahası, tehlikenin önlenemez olduğu acil durumlarda çalışanlar hiçbir usule tabi olmadan tehlikeli bölgeyi terk etme hakkına sahip.

Buna karşılık çalışanların da yükümlülükleri bulunuyor. İşyerindeki makineleri, cihazları ve araçları kurallara uygun kullanmak, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları (baret, eldiven vb.) doğru kullanmak yasal bir zorunluluk.

İdari Cezalarda Katlamalı Sistem

Yaptırımlar konusunda da oldukça tavizsiz bir dönem başladı. Kanuna aykırılık tespit edildiğinde idari para cezaları artık işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre katlanarak uygulanacak.

• Cezalar, işyerinin yapısına göre %25 ila %200 oranında artırılarak kesiliyor.
• İşyerinde çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde, bu tehlike giderilinceye kadar o bölümde veya işyerinin tamamında "iş durduruluyor".
• Durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işverenlere üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
• Maden işyerlerinde ölümlü iş kazası olması durumunda kusurlu işveren iki yıl süreyle kamu ihalelerinden yasaklanıyor.

Çalışma hayatını Avrupa Birliği standartlarına yaklaştıran bu yeni mevzuat ile "Önce İş Güvenliği" kavramı artık sadece bir slogan olmaktan çıkıp, yasal bir zorunluluk ve bir kurum kültürü haline dönüşüyor.