Çalışma hayatında iş kazalarının önüne geçilebilmesi ve güvenli bir çalışma ortamının tesis edilebilmesi için iş ekipmanlarının kullanımı büyük bir hassasiyet gerektiriyor. "İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği", işyerlerinde araç ve gereçlerin kullanımıyla ilgili uyulması gereken asgari şartları net bir şekilde çiziyor. Peki, yasal düzenlemeler kapsamında işverenlerin sorumlulukları neler ve iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri nasıl yapılmalı?

İşverenlerin Temel Yükümlülükleri

İş yerinde güvenliğin sağlanmasında en büyük sorumluluk işverene düşüyor. Yönetmeliğe göre işverenlerin dikkat etmesi gereken kritik noktalar şunlardır:

• İşveren, iş ekipmanını seçerken işyerindeki özel çalışma şartlarını ve sağlık yönünden tehlikeleri göz önünde bulundurmak zorundadır.

• Ekipmanın çalışanlar için tamamen tehlikesiz olması sağlanamıyorsa, riski en aza indirecek uygun önlemler derhal alınmalıdır.

• Çalışanlara, kullandıkları iş ekipmanına ve bu ekipmanın kullanımına ilişkin yeterli bilgi ve yazılı talimat verilmesi zorunludur.

• İş ekipmanını kullanmakla görevli olan çalışanların, oluşabilecek riskler ve bu risklerden kaçınma yollarını içeren yeterli bir eğitim almaları sağlanmalıdır.

Periyodik Kontroller ve Yetkili Kişiler Kimlerdir?

Zamanla yıpranan veya arızalanan ekipmanlar büyük riskler barındırır. Bu nedenle, arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri yetkili kişilerce mutlaka yapılmalıdır.

• Yetkili Kişiler: Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler, ilgili branşlardan mühendis, tekniker ve yüksek teknikerlerdir.

• Kayıt Zorunluluğu: Bu kontrolleri yapacak yetkili kişilerin, bilgilerini Bakanlığa elektronik ortamda kayıt yaptırması gerekmektedir. Kayıt numarası almayanlar tarafından düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersiz sayılmaktadır.

• Raporlama: Yapılan muayeneler ve tüm bakım onarımlar kayıt altına alınmalı ve yetkililer her istediğinde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanmalıdır.

Yüksekte Çalışma ve Özel Risk Taşıyan Durumlar

Özellikle inşaat ve sanayi sektörlerinde yüksekte çalışma ve basınçlı ekipmanların kullanımı ekstra önlemler gerektirir.

• Yüksekte Çalışma: Yüksekte yapılan geçici işler güvenli bir platformda yapılamıyorsa, güvenli çalışma koşullarını sağlayacak en uygun iş ekipmanı seçilmeli ve toplu koruma önlemlerine her zaman kişisel koruma önlemlerinden daha fazla öncelik verilmelidir.

• İskeleler: Seçilen iskelenin taşıyıcı elemanlarının kayması önlenmeli ve kurulum/söküm işlemleri, ilgili mühendis veya teknikerlerin gözetimi altında yetkili çalışanlarca yapılmalıdır.

• Kendinden Hareketli Makineler: Üzerinde çalışan bulunan hareketli iş ekipmanları, normal çalışma koşullarında devrilme riskine karşı koruyucu bir yapı veya sistemle donatılmalıdır.

• Basınçlı Kaplar: Basınçlı kaplarda temel prensip olarak işletme basıncının 1,5 katı ile hidrostatik test yapılması esastır.

İş sağlığı ve güvenliği, bir prosedürden öte insan hayatını koruyan temel bir haktır. Tüm iş ekipmanlarının bakım ve kontrollerinin düzenli yapılması, olası faciaların önüne geçmek için atılacak en büyük adımdır.