İş sağlığı ve güvenliği sektörü, Türkiye’de dinamik olduğu kadar mevzuat labirentleriyle de dolu bir alan. Sahada en sık karşılaştığımız, hem yeni mezunların hem de tecrübeli B sınıfı iş güvenliği uzmanlarının kafasını kurcalayan kritik bir soru var: "Ben bir OSGB’ye bağlı kalmadan, kendi adıma serbest olarak uzmanlık yapabilir miyim? Gittiğim firmalara serbest meslek makbuzu kesebilir miyim? Bunun için bir ofis açmam şart mı?"

Gelin, mevzuatın ve maliyenin pencerelerinden bu sorulara net ve dolambaçsız cevaplar arayalım.

Öncelikle madalyonun hukuki ve İSG mevzuatı tarafına bakalım. İş güvenliği uzmanlarının bir işyerine hizmet verebilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın İSG-KATİP sistemi üzerinden sözleşme yapması zorunludur.

Mevcut 6331 sayılı İSG Kanunu ve ilgili yönetmelikler, bir uzmanın İSG-KATİP üzerinden sözleşme ataması yapabilmesi için iki temel yol sunar:

1. Bir OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) bünyesinde tam veya kısmi zamanlı sigortalı çalışmak.

2. Hizmet verilecek firmanın doğrudan kendi iç personeli (4A’lı çalışanı) olmak.

Yani mevzuat, "Ben dışarıdan şahıs şirketi kurdum, x firmasına dışarıdan danışmanlık gibi İSG hizmeti veriyorum ve İSG-KATİP'ten sözleşme imzalıyorum" modeline izin vermemektedir. Bakanlık, iş güvenliği uzmanlığını bağımsız bir serbest meslek faaliyeti (düzenli İSG-KATİP ataması gerektiren haliyle) olarak tanımlamamıştır. Hizmet ya doğrudan işçisi olduğunuz firmaya ya da yetkili bir OSGB üzerinden verilebilir.

İşin mali boyutuna geçtiğimizde ise durum biraz daha farklılaşır. Vergi Usul Kanunu’na göre herkes şahıs şirketi kurabilir ve "İSG Danışmanlığı", "Eğitim Hizmetleri" veya "Risk Değerlendirmesi Raporlama Hizmeti" gibi kalemler altında fatura ya da Serbest Meslek Makbuzu (SMM) kesebilir. maliye buna karışmaz, vergisini aldığı sürece sorun görmez.

Ancak buradaki büyük tuzak şudur: Kestiğiniz makbuz mali açıdan yasal olsa bile, Çalışma Bakanlığı nezdinde resmi iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi yerine geçmez. Yani fatura keserek bir firmanın risk analizini yapabilir, eğitimini verebilirsiniz; fakat o firmanın resmi, İSG-KATİP'e kayıtlı "İş Güvenliği Uzmanı" olamazsınız. Resmi uzmanlık yapabilmeniz için yukarıda bahsettiğimiz gibi o firmanın bordrolu çalışanı olmanız gerekir.

Eğer İSG-KATİP ataması gerektirmeyen, sadece "İSG Danışmanlığı, rehberlik, özel eğitimler veya onaylı deftere tabi olmayan analizler" yapmak üzere bir şahıs şirketi kurup makbuz kesmek istiyorsanız; mali açıdan bir iş yeri (ofis) göstermeniz gerekir.

Ancak günümüz dünyasında bunun için büyük masraflarla fiziki bir ofis tutmanıza gerek yoktur:

• Home-Office (Ev-Ofis): Oturduğunuz evi vergi dairesine iş yeri olarak gösterebilirsiniz (Kiralıksa stopaj, mülkse gelir vergisi detaylarına dikkat etmek kaydıyla).

• Sanal Ofis: Son yıllarda oldukça yaygınlaşan sanal ofis firmalarından yasal adres kiralayarak şirket açılışınızı gerçekleştirebilirsiniz.

Sevgili meslektaşlarım, özetlemek gerekirse: Eğer hedefiniz firmaların resmi İSG sorumluluğunu üstlenmek ve İSG-KATİP ataması almaksa, bunu serbest olarak makbuz keserek yapamazsınız. Bir OSGB bünyesinde yer almalı ya da firmanın doğrudan personeli olmalısınız.

Ancak "Ben firmalara rehberlik yapacağım, mevzuat analizi hazırlayacağım, İSG eğitimleri vereceğim ve bunun karşılığında fatura/makbuz keseceğim" diyorsanız, evinizi veya sanal bir ofisi adres göstererek şahıs şirketi açabilir ve makbuz kesebilirsiniz. Fakat unutmayın; bu senaryoda bile hizmet verdiğiniz firmanın İSG-KATİP sisteminde resmi bir uzmanın (OSGB veya iç personel) tanımlı olması şarttır.

Sektörün bu yasal sınırlarını bilerek adım atmak, ileride hem mali hem de hukuki cezai yaptırımlarla karşılaşmamanız adına hayati önem taşımaktadır.