İş hayatı, doğası gereği başlangıcı olan her sürecin bir gün nihayete ereceği gerçeği üzerine kuruludur. Ancak bu ayrılıkların hukuki zemini, tarafların haklarını korumak adına büyük önem taşır. İş sözleşmesinin sona ermesi, sanılanın aksine sadece işten ayrılmak veya çıkarılmakla sınırlı değildir; bu süreç pek çok farklı hukuki duruma dayanır.

Bir iş ilişkisini sonlandıran temel senaryoları şu başlıklar altında toplayabiliriz:

• Yaşamın Doğal Akışı ve Ölüm: İş sözleşmesi "şahsa bağlı" bir karakter taşır. Bu nedenle işçinin vefatı, sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir. Bu acı durumda, mirasçıların kıdem tazminatı gibi yasal hakları güvence altındadır.

• Zamanın Dolması: Belirli süreli iş sözleşmelerinde, tarafların anlaştığı vade dolduğunda sözleşme kendiliğinden biter. Ancak dikkat; sürenin bitiminden sonra iş ilişkisi sessizce devam ederse, sözleşme artık belirsiz süreli bir yapıya bürünür.

• Karşılıklı İrade (İkale): Tarafların "anlaşarak ayrılma" iradesidir. İkale sözleşmesi, baskı altında değil, tam bir mutabakatla yapıldığında hukuken geçerlidir. Ancak işçinin iradesinin sakatlanmadığından emin olunmalıdır.

• Fesih Süreçleri: İşçinin istifası, işverenin haklı veya geçerli nedenle feshi ya da işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanması; iş hukukunun en sık karşılaşılan sona erme halleridir.

Sıkça karıştırılan bir nokta ise ücretsiz izindir. Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin sona ermesi değil, askıya alınmasıdır. Bu dönemde sözleşme "dondurulur"; işçi çalışmaz, ücret almaz ve sigorta primleri yatmaz. Ancak izin süresi bittiğinde işçi işine geri dönme hakkını saklı tutar. Yani ücretsiz izin, bir kopuş değil, tarafların karşılıklı mutabakatıyla gerçekleşen geçici bir moladır.