İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) sınavlarına sayılı günler kala notların arasında kaybolmanıza gerek yok. Sınavın bel kemiği olan 4857 Sayılı İş Kanunu’nun en kritik, en çok soru getiren ve en çok kafa karıştıran detaylarını sizin için bu yazıda derledim.
İş Sağlığı ve Güvenliği sınavına hazırlanan her adayın masasında o kalın mevzuat kitapları mutlaka durur. Ancak kabul edelim, yüzlerce sayfa kanun maddesini ezberlemek hiç de kolay değil. Özellikle 4857 Sayılı İş Kanunu, hem çalışma hayatımızın anayasası olması hem de sınavda en çok sorunun buradan gelmesi nedeniyle "banko" bilmeniz gereken bir alan.
Bugünkü köşemde, sınavda sizi ters köşe yapabilecek detayları ve "Bunu kesin sorarlar" dediğimiz maddeleri özetliyorum. Kahvenizi alın, başlıyoruz.
İlk Soru: Kimler Kapsam Dışı?
Genelde adaylar hemen sürelere ve cezalara odaklanır ama ÖSYM kapsam dışı olanları sormayı sever. Unutmayın, Deniz ve Hava taşıma işleri kural olarak İş Kanunu dışındadır. Ama dikkat: Kıyıda yapılan yükleme-boşaltma işleri veya havacılığın yer tesisleri (hangar vb.) kapsamdadır.
Bir diğer tuzak nokta tarım işleridir. "Tarım işleri kapsam dışıdır" deyip geçmeyin. Sınır 50 işçidir. 50'den az (yani 49 ve altı) işçi varsa kapsam dışı, 50 ve üzeri ise kapsamdadır.
Sözleşme Türleri ve O Meşhur "Zincirleme" Kuralı
İş hukukunda asıl olan "Belirsiz Süreli" sözleşmedir. Belirli süreli sözleşme yapmak için "işin bitmesi" gibi objektif bir nedeniniz olmalı. Eğer haklı bir nedeniniz yoksa ve belirli süreli sözleşmeyi üst üste (zincirleme) yaparsanız, o sözleşme artık belirsiz süreliye dönüşür.
Deneme süresine de bir parantez açalım. Standart süre 2 aydır. Ancak toplu iş sözleşmesi varsa bu süre 4 aya çıkabilir. Sınavda "En çok kaç aydır?" sorusunu gördüğünüzde şıklarda toplu iş sözleşmesi detayına mutlaka bakın.
Ezberlenmesi Gereken Tablo: İhbar Süreleri
İşten çıkarma veya istifa süreçlerinde "Ne kadar önce haber vermeliyim?" sorusunun cevabı kıdemde gizli. Bu tabloyu adınız gibi bilmelisiniz:
6 aydan az ise: 2 Hafta
6 ay - 1.5 yıl arası: 4 Hafta
1.5 yıl - 3 yıl arası: 6 Hafta
3 yıldan fazla: 8 Hafta
Ve unutmayın, bu süreler içinde işçiye günde en az 2 saat iş arama izni verilmesi yasal zorunluluktur.
Yıllık İzinde "Yaş" Faktörü
Yıllık izin süreleri kıdeme göre 14, 20 ve 26 gün olarak artar. Buraya kadar sorun yok. Ancak sınavda en çok kaçırılan detay yaş istisnasıdır.
Eğer çalışan 18 yaş ve altındaysa VEYA 50 yaş ve üzerindeyse, kıdemi ne olursa olsun yıllık izni 20 günden az olamaz. Yani 60 yaşındaki bir çalışana "Daha 1 yıldır çalışıyorsun, iznin 14 gün" diyemezsiniz.
Fazla Mesai ve "Serbest Zaman"
Haftalık 45 saati aşan her çalışma %50 zamlı ödenir. Peki işçi para değil de izin isterse? O zaman her 1 saatlik fazla mesai için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanır. Bu oranlar, sınavın vazgeçilmezidir. Ayrıca bir işçiye yılda 270 saatten fazla mesai yaptırılamayacağını da notlarınıza ekleyin.
Sınava girecek tüm uzman adaylarına başarılar diliyorum. Unutmayın, bu bilgiler sadece sınavı geçmek için değil, sahada hem kendinizi hem çalışanları korumak için en güçlü silahınız olacak.