Giriş ve Tanımlar (5510 Sayılı Kanun) "Evet arkadaşlar, bugün 12. konumuz olan 5510 SGK Kanunu'nu anlatacağız. Değerli arkadaşlar, önemli bir konudur, sınavda geliyor bilginiz olsun. Hadi başlayalım. Öncelikle tanımları bilmemiz lazım. Sosyal sigortalar dediğimiz olay; kısa ve uzun vade sigorta kollarıdır. Sosyal sigortaları biz kısa ve uzun vade olarak ikiye ayırıyoruz. Sigortalı dediğimiz kişi ise sizler, bizler arkadaşlar; maaşlı çalışan kişi, kısa ya da uzun vade sigorta kollarından prim ödenen, kendi adına prim ödemesi gereken kişiye biz sigortalı diyoruz."

Sigorta Kolları "Kısa vade sigorta kollarını 'İMHA' diye kodluyoruz: İş kazası, Meslek hastalığı, Hastalık ve Analık. İş kazası varsa kardeşi olan meslek hastalığı da vardır. Uzun vadeyi de biz 'YÖM' diye kodluyoruz: Yaşlılık, Ölüm ve Maluliyet. Bunlar bizim uzun vade sigorta kollarımızdır. Hak sahibi dediğimiz kişi; sigortalının ölümü halinde gelir veya aylık bağlanması, toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babadır."

Ücret, Aylık ve Gelir Kavramları "Ücret, sigortalı sayılanların saatlik, günlük, haftalık veya aylık olarak para ile ödenen brüt tutardır. Ücretin diğer ismi maaştır. Aylık ise; malullük, yaşlılık veya ölüm sigortaları ile vazife malullüğü halinde yapılan sürekli ödemedir. Aylık deyince aklınıza dedeniz gelsin (3 aylık maaşlardan). Gelir ise; iş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya hak sahiplerine yapılan sürekli ödemedir. Gelir, iş kazası ve meslek hastalığı sonucunda bağlanır."

Kurullar "Kurum Sağlık Kurulu; malullük derecelerini, çalışma gücü kaybını belirleyen hekimlerden oluşan kuruldur. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu (SS YSK) ise en üst merciidir, kararları kesindir. Bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağına, listelere eklenip çıkarılmasına bu kurul karar verir."

İş Kazası ve Bildirim Süreleri "5510'a göre iş kazası sayılması için 5 durumdan biri olmalı: İş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak bir yere gönderildiğinde, emziren kadının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda ve işverence sağlanan serviste geçen sürelerde. İş kazası bildirimi; işveren tarafından kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya yapılır. Sağlık hizmeti sunucuları 10 günde, kolluk kuvvetleri derhal bildirir."

Sağlanan Haklar (Kısa ve Uzun Vade) "Kısa vade (İMHA) hakları: Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, cenaze ödeneği, kız çocuklarına evlenme ödeneği, hak sahiplerine gelir bağlanması. Uzun vade (Ölüm sigortası) hakları: Ölüm aylığı, ölüm toptan ödemesi, cenaze ödeneği ve kız çocuklarına evlenme ödeneği."

Ödenek Şartları "Emzirme ödeneği için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vade primi bildirilmiş olmalı. Geçici iş göremezlik ödeneği; iş kazası ve meslek hastalığında 1. günden itibaren, hastalıkta ise 3. günden itibaren ödenir. Hastalık sigortasında ödenek alabilmek için son 1 yıl içinde en az 90 gün prim ödenmiş olmalıdır."

İş Göremezlik Oranları ve Maluliyet "Sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için meslekte kazanma gücünün en az %10 azalmış olması gerekir. Gelir, aylık kazancın %70'i oranında bağlanır. Eğer kişi sürekli bakıma muhtaç ise bu oran %100 olur. Malul sayılmak için ise çalışma gücünün en az %60'ının kaybedilmiş olması gerekir. Malullük aylığı için 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün prim şartı aranır."

Meslek Hastalıkları ve Sınıflandırma "Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartlarından uğradığı geçici veya sürekli hastalık halidir. Sınıflandırma (Mevzuata Göre):

• A Grubu: Kimyasal maddelerle olan hastalıklar

• B Grubu: Cilt hastalıkları (Deri)

• C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer solunum sistemi hastalıkları

• D Grubu: Bulaşıcı hastalıklar

• E Grubu: Fiziksel etkenlerle olan hastalıklar

ILO Sınıflandırması ise 4 gruba ayrılır: İş etkinliklerinden kaynaklananlar, hedef organa göre, mesleki kanserler ve diğer hastalıklar."

Kanserojen Maddeler Gruplandırması

• Grup 1: Kesin kanserojen (İnsanda kesin, örn: Asbest, Benzen, Arsenik)

• Grup 2A: Muhtemel kanserojen

• Grup 2B: Şüpheli kanserojen

• Grup 3: Kanser olarak sınıflandırılamayan

• Grup 4: Muhtemelen kanserojen olmayan

Yükümlülük ve Maruziyet Süreleri "Yükümlülük süresi: Meslek hastalığına sebep olan işten fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın meydana çıktığı tarih arasındaki en uzun süredir.

• Asbest: 10 yıl

• Pnömokonyoz: 10 yıl (Meslek hastalığı sayılması için en az 3 yıl çalışma şartı var)

• Gürültü: 6 ay (Meslek hastalığı sayılması için gürültülü işte en az 2 yıl, son 30 gün 85 dB üzeri çalışma şartı var)

• Titreşim: 2 yıl

• Tetenoz: 1 ay"

Korunma Yöntemleri "Teknik koruma: İkame, tecrit, kapalı çalışma, havalandırma, nemli çalışma. Tıbbi koruma: İşe giriş muayeneleri, periyodik muayeneler, sağlık eğitimi. Sağlık eğitimi tıbbi korumadır, unutmayın."