İş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatının en temel yapı taşlarından biri olan işyeri tehlike sınıflarında kritik bir revizyona gidildi. 13 Mart 2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yeni tebliğle birlikte, işyerlerinin faaliyet alanlarını belirleyen Ek-1 İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi köklü bir şekilde değiştirildi.

Yapılan bu düzenlemeyle, uluslararası standartlara uyum sağlama amacıyla NACE Rev.2.1 Ver.3 (Altılı Kod) sistemine geçiş yapıldı. Yeni liste; tarımdan sanayiye, hizmet sektöründen teknolojiye kadar tüm iş kollarını kapsayan 3.200'den fazla satırlık devasa bir veri setini içeriyor.

NACE Rev.2.1 Ver.3 İle Neler Değişti?

Yeni tebliğle birlikte, işyerlerinin ekonomik faaliyet kolları çok daha detaylı ve güncel tanımlarla altılı kod sistemine döküldü. İşletmelerin risk durumları ise yine geleneksel olarak üç ana kategoride sınıflandırılmaya devam ediyor:

• Az Tehlikeli: Genellikle büro faaliyetleri, perakende ticaret ve bazı hizmet sektörleri bu sınıfta yer alıyor.

• Tehlikeli: Tarımsal üretimler, imalat sanayisinin belirli kolları ve gıda üretimi gibi alanlar bu grupta ağırlık gösteriyor.

• Çok Tehlikeli: Ağır sanayi, madencilik, inşaat ve yüksek risk barındıran kimyasal üretim süreçleri bu sınıfta kodlanmış durumda.

Önemli Sektörlerden Çarpıcı Örnekler

Yeni yayımlanan listede göze çarpan bazı kritik faaliyet kolları ve tehlike sınıfları şu şekildedir:

• Tarım ve Hayvancılık: "Baklagiller, tahıl ve çeltik yetiştiriciliği" gibi temel tarımsal faaliyetler ile "Şeker pancarı yetiştiriciliği" Tehlikeli sınıf kapsamında listelenmiştir.

• Hanehalkı Faaliyetleri: Ev içi üretim ve kendi kullanımına yönelik ayrım yapılmamış hizmet kolları Az Tehlikeli olarak tanımlanmıştır.

• Uluslararası Örgütler: Temsilcilik ve elçilik faaliyetleri de yine risk oranı en düşük olan Az Tehlikeli sınıfında yer bulmuştur.

İşletmeler ve İSG Uzmanları Ne Yapmalı?

Bu değişiklik, yalnızca teknik bir kod güncellemesinden ibaret değil. İşyerlerinin tehlike sınıfının değişmesi; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalıştırma sürelerini, risk değerlendirme periyotlarını, acil durum planlarını ve çalışanların alması gereken İSG eğitim sürelerini doğrudan etkiliyor.

1. Kodunuzu Kontrol Edin: Tüm işverenlerin ve mali müşavirlerin, işletmelerinin mevcut NACE kodlarını yeni NACE Rev.2.1 Ver.3 listesiyle karşılaştırması ve bir değişiklik olup olmadığını tespit etmesi gerekiyor.

2. İSG Süreçlerini Güncelleyin: Eğer yapılan güncelleme ile işyerinizin tehlike sınıfı yükseldiyse (örneğin Az Tehlikeli'den Tehlikeli'ye geçiş), İSG profesyonellerinin çalışma süreleri ve yasal yükümlülükler ivedilikle yeni sınıfa göre revize edilmelidir.

İşte Türkiye Cumhuriyeti'nin temelini oluşturan ve anayasal düzenin çekirdeğini belirleyen o kritik ilk 5 madde ve detayları:

1. Devletin Şekli ve Cumhuriyet Rejimi

Anayasanın 1. maddesi son derece açık ve nettir: "Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir." Bu madde, ülkenin yönetim şeklinin saltanat veya monarşi değil, halk egemenliğine dayanan bir cumhuriyet olduğunu ilan eder.

2. Cumhuriyetin Nitelikleri ve Hukuk Devleti Vurgusu

Madde 2'de Türkiye Cumhuriyeti’nin karakterini belirleyen temel nitelikler sıralanmıştır. Buna göre Türkiye Cumhuriyeti;

• Toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde hareket eder.

• İnsan haklarına saygılıdır ve Atatürk milliyetçiliğine bağlıdır.

• Demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

3. Devletin Bütünlüğü, Resmî Dili, Bayrağı ve Başkenti

Devletin bölünmez bütünlüğünü koruma altına alan 3. maddeye göre:

• Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.

• Resmî dili Türkçedir.

• Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır.

• Millî marşı "İstiklal Marşı", başkenti ise Ankara'dır.

???? KRİTİK VURGU: Değiştirilemeyecek Hükümler (Madde 4)

Anayasanın en önemli sigortalarından biri 4. maddedir. Bu hükme göre; 1. maddedeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü ile 2. ve 3. maddelerdeki nitelikler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez! Bu madde, devletin temel yapısının kalıcılığını anayasal güvence altına almaktadır.

5. Devletin Temel Amaç ve Görevleri Nelerdir?

Madde 5, devletin hem millete karşı sorumluluklarını hem de varoluş amacını tanımlar. Devletin temel görevleri şunlardır:

• Türk milletinin bağımsızlığını, bütünlüğünü ve ülkenin bölünmezliğini korumak.

• Cumhuriyeti ve demokrasiyi muhafaza etmek.

• Kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak.

• Kişinin temel hak ve hürriyetlerini sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak.

• İnsanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamak.

Özellikle mevzuat ve hukuk derslerinde sıkça soru olarak karşımıza çıkan bu maddeler, Türkiye'nin modern, demokratik ve sosyal bir hukuk devleti olma kimliğinin en büyük teminatıdır.

Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuki yapısını, vatandaşlık haklarını ve devlet organlarının işleyişini belirleyen 2709 Kanun Numaralı 1982 Anayasası, kabul edildiği günden bu yana ülkemizin en üst normu olma özelliğini korumaktadır. Kurucu Meclis tarafından hazırlanarak 7 Kasım 1982'de halkoylamasına sunulan ve %91,37 gibi büyük bir kabul oranıyla yürürlüğe giren bu temel metin , devletin yönetim şeklinden bireysel özgürlüklere kadar geniş bir yelpazeyi güvence altına alır.

İşte devletin temel niteliklerini belirleyen ve asla değiştirilemeyecek olan ilk maddeler ile anayasal yapının detayları:

Açılış İlkeleri: Başlangıç Metni Ne İfade Ediyor?

Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri içeren "Başlangıç" bölümü, anayasa metnine dahil kabul edilmektedir. Bu kısımda; Türk vatanı ve milletinin bölünmez bütünlüğü , Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılapları vurgulanmaktadır. Ayrıca millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve kuvvetler ayrımı ilkesinin devlet organları arasında bir üstünlük sıralaması değil, medeni bir işbölümü olduğu açıkça aktarılmıştır. Laiklik ilkesi gereğince kutsal din duygularının, devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı altı çizilen en önemli hususlardandır.

Kırmızı Çizgi: Değiştirilmesi Teklif Bile Edilemez Maddeler!

1982 Anayasası'nın 4. maddesi, ilk üç maddenin koruyucu kalkanıdır. Bu maddeye göre ilk üç hüküm değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.

• Madde 1 - Devletin Şekli: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

• Madde 2 - Cumhuriyetin Nitelikleri: Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

• Madde 3 - Devletin Bütünlüğü, Resmi Dili, Bayrağı, Milli Marşı ve Başkenti: Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli marşı "İstiklal Marşı"dır. Başkenti Ankara'dır.

Egemenlik Kimindir? Güçler Ayrılığı İlkesi

Anayasa, devletin temel gücünü tamamen millete teslim etmiştir:

• Egemenlik: Kayıtsız şartsız Milletindir. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

• Yasama Yetkisi: Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez.

• Yürütme Yetkisi: Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak yerine getirilir.

• Yargı Yetkisi: Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

Temel Haklar ve Kanun Önünde Eşitlik

Anayasanın 10. maddesi, herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğunu hükme bağlar. Kadınlar ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğu ve devletin bu eşitliği yaşama geçirmekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Ayrıca çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak pozitif ayrımcılık tedbirlerinin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı eklenmiştir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

İşte işverenlerin ve çalışanların bilmesi gereken tüm detaylar ve öne çıkan yasal zorunluluklar:

Çalıştırma Koşulları ve Günlük Süre Sınırı

• Teknik Zorunluluk Şartı: Hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinin, asıl işe ilişkin günlük çalışma sürelerinden önce veya sonra yaptırılabilmesi için teknik bir zorunluluk bulunmalı ya da bu işlerin asıl iş esnasında yapılması sağlık ve güvenlik yönünden sakıncalı olmalıdır.

• Günde En Fazla 2 Saat Ek Çalışma: İşçiler, asıl iş için belirlenmiş günlük çalışma sürelerine ek olarak bu işlerde günde en çok iki saat daha çalıştırılabilir.

• 11 Saat Sınırı: Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri de dahil olmak üzere bir işçinin günlük toplam çalışma süresi 11 saati asla aşamaz.

• Yıllık Fazla Çalışma Sınırı: Normal çalışma süresi dışında yapılan bu işler ile fazla çalışma sürelerinin toplamı yılda 270 saati geçemez.

Çalıştırılabilecek Maksimum İşçi Sayıları

Yönetmeliğe göre işyerinde bu işlerde görevlendirilecek işçi sayısı, toplam çalışan sayısına göre sınırlandırılmıştır. Buna göre:

• 1-15 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 3 işçi,

• 16-30 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 4 işçi,

• 31-60 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 6 işçi,

• 61-80 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 8 işçi,

• 81-100 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 10 işçi çalıştırılabilir.

• 100'den fazla çalışanı olan işyerlerinde ise bu işleri yapacak kişi sayısı, toplam çalışan sayısının yüzde onunu (%10) geçemez.

Yarım Saatlik Dinlenme Zorunluluğu

İşyerinde yürütülen asıl işin bitmesinden sonra hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerine başlayacak olan işçilerin, teknik bir sakınca doğmadığı sürece bu işe başlamadan önce en az yarım saat (30 dakika) dinlenmesi zorunludur. Bu dinlenme süreleri çalışma süresinden sayılmamaktadır.

Maaşlara %50 Zamlı Ödeme

Yönetmeliğin en dikkat çekici maddelerinden biri de ücretlendirme eğitimidir. İşyerinde hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerini de üstlenen asıl işçilere, bu işlerde geçirdikleri sürenin her bir saati için ödenecek ücret; asıl işlerine ait normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli (%50) yükseltilmesi (zamlı) suretiyle ödenir.

Ekip Başı, Nöbetleşe Çalışma ve Yasaklar

• Deneyimli Ekip Başı: İşlerin yürütülmesi sırasında işveren tarafından çalışanlar arasından deneyimli bir işçinin ekip başı olarak görevlendirilmesi esastır.

• Nöbetleşe Çalışma: Bu işlerin işçilere nöbetleşe yaptırılması esastır. Ancak işin özel uzmanlık gerektirmesi ve yeterli sayıda yetişmiş işçi bulunmaması durumunda hep aynı kişilere yaptırılabilir.

• Çalıştırma Yasağı: Bu işler için ayrılmış olan işçilerin, bu işlere ayrılan saatlerde başka herhangi bir işte çalıştırılmaları kesinlikle yasaktır.

• Çocuk ve Kadın İşçiler: Bu çalışmaların gece dönemine rastlaması durumunda çocuk ve kadın işçilerin çalıştırılması İş Kanunu'nun ilgili (71. ve 73. madde) koruyucu hükümlerine tabidir. Sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.

Türkiye’de işçi ve işveren ilişkilerinin yasal çerçevesini çizen 4857 Sayılı İş Kanunu, çalışma ortamındaki hak ve sorumlulukları en ince ayrıntısına kadar düzenlemektedir. Faaliyet konusuna bakılmaksızın (belirli istisnalar hariç) tüm işyerlerini, işveren vekillerini ve çalışanları kapsayan bu kanun, iş dünyasında şeffaf ve adil bir düzen kurulmasını amaçlamaktadır.

İşte milyonlarca çalışanı ve işvereni doğrudan ilgilendiren, kanunun öne çıkan en kritik başlıkları ve detayları:

1. Kırmızı Çizgi: Eşit Davranma İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı

Kanunun en önemli maddelerinden biri Eşit Davranma İlkesi’dir. İş ilişkisinde; dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı hiçbir ayrım yapılamaz.

• Eşit Ücret Güvencesi: Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle asla daha düşük bir ücret kararlaştırılamaz.

• Tazminat Hakkı: İşverenin eşit davranma ilkesine aykırı hareket etmesi durumunda işçi, dört aya kadar ücreti tutarında bir tazminat ve yoksun bırakıldığı diğer hakları talep etme hakkına sahiptir.

2. Esnek Çalışma Modelleri: Uzaktan ve Çağrı Üzerine Çalışma

Gelişen teknoloji ve değişen iş dünyası trendleri doğrultusunda mevzuata eklenen modern çalışma modelleri, yasal güvenceye kavuşturulmuştur:

• Uzaktan Çalışma (Home-Office): İşçinin iş görme edimini evinde veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesidir. Uzaktan çalışanlar, sırf bu çalışma modelinden ötürü emsal işçilere göre farklı bir muameleye tabi tutulamaz. İşveren, bu çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermekle ve gerekli ekipman güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

• Çağrı Üzerine Çalışma: Taraflar aksini belirtmediği sürece haftalık çalışma süresi 20 saat kabul edilir. İşveren, çalışandan iş talep edecekse bunu en az 4 gün önce bildirmek zorundadır. Her çağrıda işçi günde en az 4 saat üst üste çalıştırılmalıdır.

3. İş Sözleşmesi Türleri ve Deneme Süresi

İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli; tam zamanlı veya kısmi zamanlı olarak yapılabilmektedir.

• Yazılı Sözleşme Zorunluluğu: Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı olarak yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme olmayan durumlarda işveren, işçiye genel/özel çalışma koşullarını ve haklarını gösteren yazılı bir belgeyi en geç iki ay içinde teslim etmelidir.

• Deneme Süresi Sınırı: İş sözleşmelerine konulan deneme süresi en çok iki ay olabilir. Bu süre toplu iş sözleşmeleriyle en fazla dört aya kadar uzatılabilmektedir. Deneme süresi içinde taraflar, bildirim süresine gerek duyulmaksızın ve tazminatsız olarak sözleşmeyi feshedebilir.

4. İşten Çıkarma ve Süreli Fesih Kuralları

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce, çalışanın iş kıdemine göre diğer tarafa bildirim yapılması yasal bir zorunluluktur. Kanunda belirlenen asgari ihbar süreleri şu şekildedir:

• 6 aydan az çalışanlar için: 2 hafta

• 6 aydan 1,5 yıla kadar çalışanlar için: 4 hafta

• 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışanlar için: 6 hafta

• 3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta

Bu bildirim şartına uymayan taraf (işçi veya işveren), karşı tarafa ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Ayrıca işveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi derhal feshetme hakkına sahiptir.

5. Asıl İşveren - Alt İşveren (Taşeron) İlişkisi

Bir işyerinde uzmanlık gerektiren işlerin alt işverene (taşerona) verilmesi durumunda, asıl işveren doğacak tüm yasal yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. İşçilerin haklarını kısıtlamak amacıyla yapılan muvazaalı (hülleli) taşeronluk işlemleri tespit edildiğinde, alt işverenin çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin öz işçisi sayılmaktadır.

Yeni düzenleme, özellikle maden, kimya, metalürji ve su altı gibi yüksek risk barındıran sektörlerdeki çalışma dinamiklerini kökten değiştiriyor.

Günde En Fazla 7,5 Saat Çalışılabilecek Riskli Sektörler

Yönetmeliğin 4. maddesi kapsamında, çalışanların sağlık kuralları gözetilerek günde en fazla 7,5 saat istihdam edilebileceği başlıca iş kolları şu şekilde sıralandı:

• Maden ve Metal Sanayii: Kurşun, arsenik, cıva, çinko, bakır ve alüminyum izabe ve üretim işleri.

• Demir ve Çelik Sektörü: Yüksek sıcaklıkta sıvı haldeki demir-çeliğin taşınması, eritilmesi ve preslenmesi süreçleri.

• Cam ve Çimento Fabrikaları: Toz tahliyesi ve havalandırma sisteminin yetersiz olduğu cam üfleme, kırma, eleme ve eritme işleri.

• Enerji ve Kimya Üretimi: Kok fabrikaları ve termik santrallerin kazan dairelerindeki elle yapılan ateşçilik ve kül taşıma işleri ile asit sanayii faaliyetleri.

• Yeraltı ve Akustik Riskler: Kanalizasyon, tünel yapımı gibi yeraltı işleri ile gürültü seviyesi 85 dB(A) sınırını aşan yüksek gürültülü çalışma ortamları.

Bazı İşlerde Mesai Süresi 4 Saate Kadar Düşüyor!

Yönetmelik, bazı iş kollarının oluşturduğu hayati riskler nedeniyle günlük mesai süresini 7,5 saatin de altına indirdi. En dikkat çeken sınırlandırmalar şunlar oldu:

• Su Altı ve Dalgıçlık İşleri: Basınç oranına göre çalışma süreleri 4, 5, 6 veya 7 saat olarak sınırlandırıldı. Dalgıçlar için ise bu süre 18 metreye kadar derinliklerde 3 saat, 40 metreye kadar olan derinliklerde ise sadece yarım saat (30 dakika) olarak belirlendi.

• Kurşun Odaları: Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işlerinde mesai süresi günlük en fazla 4 saat ile sınırlandırıldı.

• Cıva ve Karbon Kimyasalları: Cıva izabe fırınları ile karbon sülfür maddesine maruz kalınan işlerde günlük mesai 6 saati geçemeyecek.

Kritik Kırmızı Çizgi: İkinci İş ve Fazla Çalışma Tamamen Yasak!

Yönetmelikle birlikte işverenler ve çalışanlar için en sert yaptırımlar mesai sonrası kurallara getirildi. Alınan kararlara göre:

1. Fazla Çalışma Yasağı: Bu yönetmelik kapsamındaki hiçbir tehlikeli iş kolunda kesinlikle fazla mesai (mesai uzatımı) yapılamayacak.

2. Başka İşte Çalışma Yasağı: Belirlenen günlük azami çalışma süresini dolduran bir işçi, ek gelir elde etmek amacıyla dahi olsa başka hiçbir işte çalıştırılamayacak.

İşverenler İçin Bildirim Zorunluluğu Başladı

Yönetmelikte belirtilen ağır işleri sürekli olarak yürüten işverenlerin, işe başlamadan önce işyerinin türünü, niteliğini ve çalışanların cinsiyet dağılımına göre sayılarını Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmesi zorunlu kılındı. Kurallara uyulmaması durumunda işverenlere ciddi idari yaptırımlar uygulanacağı bildirildi.

İşte ülke genelinde güvenlik kültürünü yaygınlaştırmayı hedefleyen o yönetmeliğin detaylı özeti:

Konseyin Kuruluş Amacı: "Güvenlik Kültürü" Yaygınlaştırılacak

Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, ülke genelinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili politika ve stratejilerin belirlenmesi için tavsiyelerde bulunmak amacıyla kurulmuştur. Konsey çalışmalarını yürütürken ulusal/uluslararası gelişmeleri ve ülke koşullarını göz önünde bulundurur. Temel esas ise çalışma hayatındaki mevcut şartların iyileştirilmesi, güvenlik kültürünün ülke genelinde yaygınlaştırılması ve politikalar oluşturulurken tüm tarafların görüşlerinin alınmasıdır.

Konsey Kimlerden Oluşuyor? (Konseyin Yapısı)

Konsey, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müsteşarının başkanlığında toplanır ve oldukça geniş bir paydaş ağına sahiptir. Konseyin üyeleri şu şekildedir:

• Bakanlık Temsilcileri: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü, Çalışma Genel Müdürü, İş Teftiş Kurulu Başkanı ve SGK'dan bir genel müdür.

• Diğer Bakanlıklar: Bilim, Sanayi ve Teknoloji; Çevre ve Şehircilik; Enerji ve Tabii Kaynaklar; Gıda, Tarım ve Hayvancılık; Kalkınma; Millî Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarından ilgili birer genel müdür.

• Kurum Temsilcileri: YÖK'ten bir yürütme kurulu üyesi, Devlet Personel Başkanlığı'ndan bir başkan yardımcısı.

• Sivil Toplum ve Sendikalar: En fazla üyeye sahip ilk üç işveren, işçi ve kamu görevlileri sendikaları üst kuruluşlarından, TOBB, TESK, TTB, TMMOB ve TZOB’dan konuyla ilgili birer yönetim kurulu üyesi.

• Özel Davetliler: İhtiyaç halinde en fazla iki kurul veya kuruluş temsilcisi 2 yıl süreyle seçilebilir. Bu temsilciler üst üste iki olağan toplantıya katılmazsa üyelikleri sona erer.

Konseyin Öne Çıkan Temel Görevleri

Konsey, Türkiye’nin iş sağlığı ve güvenliği haritasını çıkarmakla görevlidir. Öne çıkan görevlerden bazıları şunlardır:

• Ulusal politika belgesi, hedefler ve eylem planı için öneriler geliştirmek.

• Çalışan ve işverenlerin eğitimi ile iş sağlığı ve güvenliği kültürünün oluşturulması için görüş bildirmek.

• Ülke çapında seminer ve konferans gibi faaliyetleri yıllık olarak planlamak.

• Bakanlık ve kurumlar arası koordinasyonu, bilgi paylaşımını ve işbirliğini artırmak.

• Her yıl Mart ayı sonuna kadar bir önceki yıla ait kurum faaliyet raporunu konsey sekretaryasına iletmek.

Çalışma Usul ve Esasları: Yılda İki Kez Olağan Toplantı

Konsey, yılda iki defa olağan olarak Haziran ve Aralık aylarında toplanır. Başkanın veya üyelerin üçte birinin teklifiyle olağanüstü toplantı da gerçekleştirilebilir.

• Davet Süresi: Olağan ve olağanüstü toplantı davetleri, gününden en az bir ay önce gündem taslağı ile üyelere gönderilir.

• Toplantı ve Karar Yeter Sayısı: Toplantı yetersayısı temsilcilerin salt çoğunluğudur. Kararlar da yine toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır.

• Oy Hakkı: Konsey üyeleri dışındaki temsilcilerin oy hakkı yoktur. Oyların eşitliği halinde başkanın oyu yönünde karar verilir ve çekimser oy kullanılamaz.

• Sekretarya Görevi: Konseyin tüm sekretarya hizmetleri İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Çalışma Grupları ve Finansal Destek

Konsey, gerekli görmesi durumunda belirli konulara odaklanmak üzere çalışma grupları kurabilir. Bu gruplarda üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, özel sektör ve kamu kurumlarından uzmanlar yer alabilir.

Konseyin tüm bu faaliyet ve çalışmaları, İşçi Ücretlerinden Ceza Olarak Kesilen Paraları Kullanmaya Yetkili Kurulun Teşekkülü ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde kabul edilen projelerle desteklenir.

Yönetmelik hükümleri, yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olup Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı tarafından yürütülmektedir.

İş Hangi Durumlarda Durdurulur?

Yönetmeliğe göre, bir işyerinin bir bölümünde veya tamamında işin durdurulabilmesi için belirli şartların oluşması gerekiyor:

• Hayati Tehlike Tespiti: İşyeri bina ve eklentilerinde, çalışma yöntemlerinde veya kullanılan iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati bir tehlike tespit edilmesi durumunda bu tehlike giderilinceye kadar iş durdurulur.

• Risk Değerlendirmesi Eksikliği: Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal, yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların yaşanabileceği işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamışsa iş doğrudan durdurulma sebebi sayılır.

• Üretim Zorlaması: Özellikle ihale ile alınan çok tehlikeli işlerde; teknolojik gelişmeler veya iş gücü kapasitesi artırılmadan, imalat planlarına aykırı şekilde yapılan ve hayati tehlike doğuran üretim zorlamaları da durdurma gerekçesidir.

Karar Mekanizması Nasıl İşliyor? 24 Saat İçinde Mühürleme!

İşyerinde tehlikeyi tespit eden iş müfettişi durumu belirten bir rapor düzenler ve Kurul Başkanlığına gönderir. İşin durdurulması kararını vermeye yetkili olan merci, Kurul Başkanlığı tarafından görevlendirilen üç müfettişten oluşan heyettir.

Heyet, müfettişin tespitinden itibaren iki gün içinde kararını oy çokluğuyla verir. Alınan durdurma kararı ilgili valiliğe ve il müdürlüğüne gönderilir. Mülki idare amiri (vali veya kaymakam), kolluk kuvvetleri marifetiyle 24 saat içinde işyerini mühürleyerek işi durdurur.

Sürekli Çalışması Gereken İşyerleri İçin İstisna: Niteliği gereği sürekli çalışmasında teknik zorunluluk bulunan ve faaliyetin durması işyeri güvenliğini tehlikeye atacak yerlerde, üretim veya satış yapılmaması kaydıyla, sadece müfettişin izin verdiği emniyet çalışmalarına mühürleme yapılmaksızın tutanakla izin verilebilir.

Acil Hallerde "Beklemeye Vakit Yok" Prosedürü

Eğer işyerindeki tehlike heyet kararının beklenemeyecek kadar acil bir nitelik taşıyorsa, müfettiş durumu derhal Kurul Başkanlığına bildirerek mülki idare amirinden işin hemen durdurulmasını talep eder. Bu durumda kolluk kuvvetleri aynı gün içinde işyerini geçici olarak durdurur.

Maden İşyerlerinde Acil Durdurma Gerektiren 3 Kritik Durum:

Özellikle yeraltı madenlerinde şu üç durumun varlığı doğrudan acil durdurma sebebidir:

1. Yeraltı kömür madenlerinde arıza ihtimaline karşı yedekli (otomatik devreye girecek) iki havalandırma grubunun bulunmaması.

2. Yeraltı maden işyerlerinin (hazırlık çalışmaları hariç) yer üstüne en az iki farklı yoldan bağlantısının olmaması.

3. Havalandırma, su tahliyesi ve insan nakli sistemleri için birbirinden bağımsız iki ayrı enerji kaynağının bulunmaması ve otomatik geçiş sisteminin olmaması.

Mühürler Nasıl Sökülür? İşin Devamı İçin Ne Yapılmalı?

İşveren, eksiklikleri gidermek amacıyla mühürlerin geçici olarak sökülmesini talep edebilir. Bunun için koordinasyon planı, çalışacak personel sayısı ve süre gibi taahhütleri içeren ıslak imzalı bir dosya ile il müdürlüğüne başvurulur. Heyet bu talebi iki gün içinde karara bağlar. Uygun görülürse mülki idare amiri 24 saat içinde mühürleri geçici olarak söktürür, süre bitiminde ise işyerini yeniden mühürler.

İşin durdurulması kararının tamamen kaldırılması için ise işverenin eksiklikleri giderdiğine dair belgeleri, ekipman sertifikalarını ve bölgenin fotoğraflarını içeren bir dosya ile başvuru yapması gerekir. Müfettiş incelemesinin ardından heyet en geç 7 gün içinde kararını verir. Durdurmanın kaldırılması kararı alındıktan sonra 24 saat içinde işyeri yeniden açılır.

İşverene İtiraz Hakkı, İşçiye Ücret Güvencesi

• Mahkemeye İtiraz: İşveren, durdurma kararının uygulanmaya başladığı tarihten itibaren altı iş günü içinde yerel iş mahkemesine itiraz edebilir. Ancak mahkemeye başvurulmuş olması işin durdurulması kararının uygulanmasını durdurmaz. Mahkeme itirazı öncelikli görüşerek altı iş günü içinde kesin karara bağlar.

• İşçi Ücretleri: İşin durdurulması sebebiyle işsiz kalan çalışanlar kesinlikle mağdur edilemez. İşveren, bu süreçte çalışanların ücretlerini aynen ödemekle veya ücretlerinde hiçbir düşüş yapmadan durumlarına uygun başka bir iş vermekle yükümlüdür.

En Ağır Yaptırım: İzinsiz Çalıştırana Hapis Cezası!

Yönetmeliğin ve kanunun en dikkat çekici maddelerinden biri ise yasağa uymayanlara yönelik getirilen cezai yaptırımdır. İşyerinde durdurulan işlerde, yasal izin almadan gizlice veya zorla çalışma yaptıran işveren veya işveren vekillerine üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

Tehlike Sınıfları Nasıl Belirleniyor?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 9 uncu maddesine dayanılarak hazırlanan listede, işyerlerinin hangi risk grubunda yer alacağı açıkça belirtilmiştir. Tehlike sınıfının tespit edilmesindeki en kritik kriter, işyerinde yürütülen asıl işin tehlike sınıfıdır.

Asıl işin tayin edilmesinde ve sınırların çizilmesinde şu yasal kurallar uygulanır:

• En Yüksek Risk Esas Alınır: İşyerinde birden fazla asıl iş tanımına uygun faaliyet yürütülmesi halinde, bu işlerden tehlike sınıfı yüksek olan iş esas alınarak işlem yapılır.

• Kuruluş Amacı Belirleyicidir: Asıl işin tayininde tereddüde düşülmesi halinde işyerinin doğrudan kuruluş amacına bakılır.

• Genişletilen Faaliyetler: İşyeri tanımına giren işyerlerinde yapılan asıl işin yanında veya devamı niteliğinde faaliyet alanının genişletilmesi halinde de yine en yüksek tehlike sınıfı kuralı geçerlidir.

• Eğitim Kurumlarındaki Farklılıklar: Faaliyet kodlarına göre risk seviyeleri değişebilmektedir. Örneğin; kamu kurumları tarafından engellilere yönelik verilen teknik ve mesleki ortaöğretim faaliyetleri "Az Tehlikeli" sayılırken, çıraklık eğitimi veya özel öğretim kurumlarının teknik eğitimi "Tehlikeli" sınıfında yer almaktadır.

İşverenler İçin Kritik Süre: En Geç 1 Ay İçinde Bildirim Zorunlu!

Tebliğ kapsamında işverenlerin idari ve hukuki yükümlülükleri de sıkı şartlara bağlanmıştır. İşveren, asıl iş faaliyetindeki değişiklikleri en geç bir ay içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek zorundadır. Bu sürenin geçirilmesi, idari yaptırımlarla karşı karşıya kalınmasına yol açabilmektedir.

Tehlike Sınıfı Değişikliklerinde 90 Günlük Süre Detayı

İşyeri tehlike sınıfına yapılacak olan itirazlar doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından değerlendirilir. Bakanlık bu değerlendirmeyi, kendi tescil kayıtları üzerinden ve işyerinin tesciline esas alınan asıl işi dikkate alarak sonuçlandırır. Gerekli görülmedikçe işyerlerinde fiili bir inceleme yapılmaz. Ancak bakanlıkça yapılan denetimlerde asıl işin kayıt dışı veya tescilden farklı olduğu tespit edilirse, tehlike sınıfı yeniden belirlenebilir.

Sınıf değişikliği kararlarında işverenlerin uyması gereken yasal takvim ise şu şekildedir:

• Alınan resmi karar ilgili işyerine tebliğ edilir.

• Kararın işyerinin tehlike sınıfı değişikliğine neden olması halinde; işverenler, yeni tehlike sınıfının gerektirdiği iş ve işlemleri 90 gün içinde yerine getirmekle yükümlüdür.

• Yapılan bu düzenlemelerin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne bildirilmesi zorunludur.

• İşyeri Tehlike Sınıfları Listesindeki faaliyet kodlarına yapılacak genel itirazlar ise Genel Müdürlük tarafından oluşturulacak özel bir Komisyonda görüşülür; itiraz haklı bulunursa tebliğde gerekli değişiklikler resmi olarak yapılır.

Mevzuat Sürekli Güncelleniyor

Geçmişte uygulanan 2009 tarihli eski tebliğ tamamen yürürlükten kaldırılmış olup , mevcut tebliğ yayımlandığı tarihten itibaren geçerliliğini korumaktadır. Söz konusu tebliğ hükümlerini yürütme yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı'na aittir. Resmi Gazete'de yayımlanan ilk ana metnin ardından, iş kollarındaki değişen dinamiklere uyum sağlamak amacıyla mevzuat, en son 2025 yılındaki düzenlemeler de dahil olmak üzere toplamda 15 kez revize edilerek güncel tutulmuştur.

İşyeri Hekimlerinin Kritik Görev ve Yetkileri

Yönetmeliğe göre işyeri hekimleri, işverenlere rehberlik etme, risk değerlendirmesi yapma ve çalışanların sağlık gözetimini sağlama konusunda geniş sorumluluklara sahip. En dikkat çeken yetkilerden biri ise, işyerinde hayati, ciddi ve önlenemez bir tehlike tespit edilmesi durumunda işyeri hekiminin işin durdurulması için derhal işverene başvurabilmesi oluyor. Ayrıca hekimler, görevleri gereği işyerinin bütün bölümlerinde inceleme ve araştırma yapma, gerekli bilgi ve belgelere ulaşma yetkisiyle donatılıyor.

Periyodik Muayene Sürelerine Sıkı Takip

Çalışanların sağlık durumlarının korunması amacıyla periyodik muayene süreleri işyerlerinin tehlike sınıflarına göre şu şekilde kategorize ediliyor:

• Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde: En geç beş yılda bir periyodik muayene tekrarlanır.

• Tehlikeli sınıftaki işyerlerinde: En geç üç yılda bir periyodik muayene tekrarlanır.

• Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde: En geç yılda bir periyodik muayene tekrarlanır.

• Özel politika gerektiren gruplar (çocuk, genç ve gebe çalışanlar): En geç altı ayda bir defa olmak üzere periyodik muayeneler tekrarlanmak zorundadır.

İşyeri hekiminin gerekli görmesi halinde bu yasal süreler daha da kısaltılabiliyor.

Çalışma Süreleri ve Personel Kotaları Nasıl Uygulanacak?

İşyeri hekimlerinin çalışan başına ayırması gereken minimum aylık çalışma süreleri yasal güvenceye bağlanıyor:

• Az tehlikeli sınıfta: Çalışan başına ayda en az 5 dakika,

• Tehlikeli sınıfta: Çalışan başına ayda en az 10 dakika,

• Çok tehlikeli sınıfta: Çalışan başına ayda en az 15 dakika hizmet sunulur.

Bununla birlikte, tam zamanlı işyeri hekimi istihdamı için de çalışan sayıları bazında net sınırlar çizilmiş durumda. Az tehlikeli sınıfta her 2000 çalışan, tehlikeli sınıfta her 1000 çalışan ve çok tehlikeli sınıfta her 750 çalışan için tam gün çalışacak en az bir işyeri hekimi görevlendirilmesi zorunlu kılınıyor.

Diğer Sağlık Personeli İçin Yeni Kurallar

Yönetmelik bünyesinde görev yapan hemşire ve acil tıp teknisyeni gibi diğer sağlık personeli (DSP), işyeri hekimiyle koordineli şekilde çalışacak. En önemli kolaylıklardan biri olarak, tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuyor. Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise çalışan sayısına göre aylık çalışma süreleri çalışan başına sırasıyla 10, 15 ve 20 dakika olarak belirleniyor.

Eğitim Kurumlarına Sıkı Standartlar ve Kontenjan Sınırı

İSG eğitimi veren kurumların fiziki ve akademik kadro şartları da ciddi standartlara bağlanıyor. Buna göre, eğitim kurumlarındaki dersliklerde en fazla 25 kursiyer bulunabilecek. Kursiyer başına en az 10 metreküp hava hacmi ve minimum 2,40 metre tavan yüksekliği şartı aranıyor. Ayrıca eğitim kurumları, kadrolarında en az biri işyeri hekimi olmak üzere en az iki eğitici ile minimum 60 günlük tam süreli iş sözleşmesi imzalamakla yükümlü tutuluyor

Çalışma hayatında yer alan kadınların gebelik ve annelik süreçlerinde desteklenmesi, hem anne hem de bebek sağlığı açısından büyük önem taşıyor. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki kadın çalışan çalıştıran işyerlerine uygulanan yeni yönetmelik, gebe, yeni doğum yapmış veya emziren çalışanların sağlık ve güvenliğini destekleyecek kritik önlemler içeriyor.

İşte işverenlerin uyması gereken kurallar ve çalışanların sahip olduğu yasal haklar:

Çalışma Saatleri ve Gece Mesaisi Yasakları

Yönetmelik, anne adayları ve yeni annelerin dinlenme haklarını kesin çizgilerle koruma altına alıyor:

• Gebe veya emziren çalışanlar günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.

• Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespit edilmesinden doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.

• Yeni doğum yapmış çalışanların, doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır.

• Bu bir yıllık sürenin sonunda, eğer sağlık ve güvenlik açısından sakıncalı olduğu sağlık raporu ile belirlenirse, çalışan bu dönem boyunca da gece çalıştırılamaz.

• Gebe çalışanlara gebelikleri süresince, periyodik kontrolleri için ücretli izin verilir.

İşyerlerinde Kreş ve Emzirme Odası Zorunluluğu

İşverenlerin, çalışan sayılarına göre işyerlerinde özel alanlar tahsis etmesi yasal bir yükümlülük olarak karşımıza çıkıyor:

• 100-150 Kadın Çalışanı Olan İşyerleri: Emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odası kurulması zorunludur.

• 150'den Çok Kadın Çalışanı Olan İşyerleri: 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emzirilmeleri için çalışma yerlerinden ayrı bir yurt (kreş) kurulması zorunludur. Eğer yurt işyerine 250 metreden daha uzaksa, işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.

• Önemli Detay: Emzirme odası ve yurt kurulması için gereken kadın çalışan sayısının hesabına, erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş olanlar da dâhil edilir.

Sağlık, Güvenlik ve İş Değişikliği Hakları

İşverenler, hamile ve emziren çalışanların çalışma koşullarını sağlık risklerini ortadan kaldıracak şekilde düzenlemek zorundadır:

• Sağlık raporu ile gerekli görüldüğü takdirde gebe çalışan, sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve bu halde çalışanın ücretinde bir kesinti yapılmaz.

• Başka bir işe aktarılması mümkün değilse, çalışanın isteği halinde ücretsiz izinli sayılması sağlanır.

• Gebe çalışanların ani darbelere, sarsıntıya ve uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde çalıştırılmaları yasaktır.

• Gebe çalışanların çalıştığı yerdeki gürültü seviyesinin en fazla 80 dB(A) olması sağlanır. Limitleri aşan gürültülü ortamlarda kişisel koruyucu donanım kullanılsa dahi çalıştırılmaları yasaktır.

• Kanserojen, mutajen, çok toksik, zararlı ve alerjik kimyasalların üretildiği veya kullanıldığı işlerde bu çalışanların çalıştırılması esas olarak yasaktır.

• Gebe veya emziren çalışanların sağlıklarını olumsuz etkileyecek şekilde elle taşıma, yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır.

İş Güvenliği Uzmanlarının Temel Görevleri Nelerdir?

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'e göre, bu profesyonellerin yerine getirmekle yükümlü olduğu temel görevler şu başlıklar altında toplanıyor:

• Rehberlik ve Danışmanlık: İşyerinde yapılan çalışmaların ve planlamaların genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak uzmanların temel görevleri arasındadır. İş güvenliği uzmanları; kişisel koruyucu donanımların seçimi, bakımı ve makine teçhizat durumları hakkında işverene önerilerde bulunur. Ayrıca olası iş kazaları ve meslek hastalıklarının nedenlerini araştırarak, tekrarlanmaması adına alınacak önlemleri işverene yazılı olarak bildirir.

• Risk Değerlendirmesi: Uzmanlar, işyerinde risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara katılarak, alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunur ve bu uygulamaların takibini yapar.

• Çalışma Ortamı Gözetimi ve Acil Durum Planları: İşyerindeki çalışma ortamının periyodik bakım, kontrol ve ölçümlerinin planlanması uzmanların sorumluluğundadır. Doğal afet, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması, eğitimlerin verilmesi ve tatbikatların izlenmesi yine uzmanlar tarafından gerçekleştirilir.

• Eğitim, Bilgilendirme ve İşbirliği: Uzmanlar, çalışanlara yönelik bilgilendirme faaliyetlerini düzenleyerek işverenin onayına sunar. Aynı zamanda işyeri hekimiyle işbirliği yaparak yıllık çalışma planlarını hazırlar ve çalışan temsilcileriyle uyum içinde çalışırlar.

İSG Uzmanlarının Yetkileri Nelerdir?

İş güvenliği uzmanları sadece danışmanlık yapmakla kalmaz; işyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması durumunda, acil müdahale gerektiren hallerde işin durdurulması için işverene başvurma yetkisine sahiptirler. Ayrıca görevleri gereği işyerinin bütün bölümlerinde inceleme yapma, gerekli bilgi ve belgelere ulaşma ve çalışanlarla görüşme hakları bulunmaktadır.

İşte 2026 yılı itibarıyla güncellenen destek tutarları, başvuru şartları ve ödeme takvimine dair tüm detaylar:

Kimler İSG Devlet Desteğinden Yararlanabilir?

Destekten faydalanabilmek için işletmelerin belirli şartları taşıması gerekiyor:

• Çalışan Sayısı: Türkiye genelindeki toplam sigortalı sayısının ondan az olması şarttır.

• Tehlike Sınıfı: İşyerinin yalnızca tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta yer alması gerekmektedir.

• Sözleşme Zorunluluğu: İşyerinin, İSG-KATİP sistemine kayıtlı, onaylanmış ve devam eden bir İSG hizmet sözleşmesinin bulunması zorunludur.

Çalışan sayısı hesaplanırken dikkat edilen kriterler ise şu şekilde belirlendi:

• Aynı işverenin Türkiye genelindeki tüm tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerindeki toplam sigortalı sayısı esas alınır.

• Alt işverenlerin çalışanları, ay içinde ücret almayan/çalışması olmayan sigortalılar ile ay içinde işe giren-çıkanlar toplam sayıya dahil edilir.

• Mesleki Eğitim Kanunu ve Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki aday çırak, çırak ve stajyer öğrenciler ile dışarıdan hizmet alınan kısmi süreli İSG profesyonelleri çalışan sayısına dahil edilmez.

2026 Yılı İSG Destek Ödeme Tutarları Ne Kadar?

SGK tarafından yapılacak iş güvenliği destek ödemeleri, günlük brüt asgari ücret (prime esas kazanç alt sınırı) üzerinden hesaplanmaktadır. 2026 yılı için belirlenen günlük brüt asgari ücret 1.101,00 TL'dir. İşyerinin tehlike sınıfına göre sağlanan günlük destek miktarları şu şekildedir:

• Tehlikeli Sınıf: Günlük brüt asgari ücretin %1,4'ü oranında, yani çalışan başına günlük 15,41 TL destek ödenir.

• Çok Tehlikeli Sınıf: Günlük brüt asgari ücretin %1,6'sı oranında, yani çalışan başına günlük 17,62 TL destek sağlanır.

Aylık toplam destek tutarı, bu günlük miktarların ilgili aydaki prim ödeme gün sayısı ile çarpılmasıyla hesaplanır. Faturadaki tutar yüksek olsa dahi, ödemeler belirlenen bu üst sınırları geçemez.

Başvurular ve Ödeme Dönemleri Nasıl Olacak?

İSG devlet desteği başvuruları, işyerinin tescilli olduğu Sosyal Güvenlik Merkezlerine (ünitelere) gerekli başvuru formu ve IBAN bilgisi ile yapılır. Ödemeler Kurum tarafından üçer aylık dönemler halinde hesaplanarak şu takvime göre gerçekleştirilir:

• 1. Dönem (Ocak, Şubat, Mart): Başvurular Nisan sonuna kadar yapılır; ödemeler Mayıs ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 2. Dönem (Nisan, Mayıs, Haziran): Başvurular Temmuz sonuna kadar yapılır; ödemeler Ağustos ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 3. Dönem (Temmuz, Ağustos, Eylül): Başvurular Ekim sonuna kadar yapılır; ödemeler Kasım ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 4. Dönem (Ekim, Kasım, Aralık): Başvurular izleyen yılın Ocak sonuna kadar yapılır; ödemeler izleyen yılın Şubat ayının sonunda gerçekleştirilir.

Önemli Not: İşverenin SGK'ya yasal süresi içinde ödenmemiş prim ve prime ilişkin borcu bulunması halinde, hak edilen destek tutarları doğrudan bu borca mahsup edilir. Ödemeyi alabilmek için işverenlerin Hitit Vergi Dairesi (V.N: 7750409379) adına tek bir yansıtma faturası düzenleyerek ilgili ödeme ayının 10'una kadar ilgili üniteye teslim etmesi gerekir.

Kayıt Dışı İşçi Çalıştırana 3 Yıl Men Cezası!

Devlet desteğinden yararlanan işletmelerin denetimleri sıkı bir şekilde yürütülecek. Yapılan incelemeler, denetimler veya mahkeme kararları neticesinde sigortalıları Kuruma bildirmediği (kayıt dışı işçi çalıştırdığı) tespit edilen işverenlere ağır müeyyideler uygulanacaktır:

• Usulsüzlük tespit edilen işverenler, takip eden aydan itibaren 3 yıl boyunca İSG desteğinden faydalanamazlar.

• Kayıt dışı çalışanın işe başladığı aydan itibaren ödenmiş olan tüm destek tutarları, yasal faizi ile birlikte SGK tarafından geri tahsil edilir.

• Birden fazla işyeri bulunan işverenlerin sadece bir işyerinde kayıt dışı çalışan saptanması durumunda dahi, tüm işyerleri için destek kesilir ve geçmiş ödemeler faiziyle geri alınır.

İşte İSG ve OSGB hizmetlerinde dikkat edilmesi gereken kritik başlıklar:

İSG-KATİP Üzerinden 5 Günlük Onay Süresi

İşyerlerinde görevlendirilecek işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli için dijital onay süreçleri zorunlu hale geldi.

• İşveren ile OSGB veya görevlendirilen çalışanlar arasındaki sözleşmelerin en geç 5 gün içinde İSG-KATİP sistemi üzerinden karşılıklı olarak onaylanması gerekiyor.

• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar arasından yapılan görevlendirmeler de yine en geç 5 gün içinde sistem üzerinden tamamlanmalıdır.

• Doğum, hastalık veya yıllık izin gibi zorunlu nedenlerle yapılan personel değişikliklerinin 30 günü geçmesi durumunda bu durumun Genel Müdürlüğe bildirilmesi şarttır.

• Görevinden ayrılan personelin yerine ise en geç 30 gün içinde aranan niteliklere sahip yeni bir çalışan görevlendirilerek bildirim yapılmalıdır.

Önemli Not: Sözleşme veya görevlendirmeleri Genel Müdürlükçe onaylanmayan hiçbir İSG profesyoneli, Kanun kapsamındaki görevlerine başlatılamaz ve yetkilerini kullanamaz. Ayrıca bu uzmanlara, İSG çalışmaları yürüttükleri süre boyunca başka bir görev verilmesi yasaktır.

Dijital Denetim ve 300 İhtar Puanı Riski

OSGB'lerin kontrol ve denetimleri; çalışma uzmanları, mühendisler, fizikçiler, kimyagerler, biyologlar ve tabipler tarafından titizlikle yürütülecek. Denetimler hem yerinde hem de dijital altyapı vasıtasıyla uzaktan erişim yoluyla gerçekleştirilebilecek.

Yönetmelik kapsamında uygulanacak cezai yaptırımlar ise oldukça ağır:

• 6 Ay Askıya Alma: Mevzuata aykırı durumlar sebebiyle biriken ihtar puanlarının toplamı 300’e ulaşan OSGB’lerin yetki belgeleri 6 ay süreyle askıya alınacak.

• 1 Yıl Askıya Alma: Genel Müdürlükten onay alınmadan adres değişikliği yapılması veya unvan değişikliği bildiriminin 30 gün içinde yapılmaması durumunda yetki belgesi 1 yıl süreyle askıya alınır.

• Doğrudan İptal: Başvuru evraklarında gerçeğe aykırılık tespit edilmesi, bir vize döneminde 3 defa yetki belgesinin askıya alınması veya askı süresince hizmet verilmeye devam edilmesi durumunda yetki belgesi doğrudan iptal edilir.

Yetki belgelerinin OSGB ve ÇASMER (Çalışan Sağlığı Merkezi) tarafından her 5 yılda bir vize ettirilmesi zorunludur. Vize süresi bitiminden itibaren 3 ay içinde işlemlerini tamamlamayan kurumların belgeleri doğrudan feshedilir.

İSGB ve OSGB'lerde Bulunması Zorunlu Asgari Malzemeler

Hizmet kalitesinin düşmemesi adına birimlerde bulundurulması gereken tıbbi donanımlar ve asgari malzemeler de yasal olarak listelenmiştir. Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde bazı temel cihazların her hekim için ayrı ayrı bulundurulması gerekmektedir.

Mevzuata göre bulunması zorunlu olan temel malzemelerden bazıları şunlardır:

İşverenlerin Temel Yükümlülükleri Neler?

Yönetmelik, işverene hem idari hem de mali açıdan önemli sorumluluklar yüklüyor. Çalışan sağlığının ve iş güvenliğinin sağlanması işverenin asli görevleri arasında yer alıyor:

• İşveren; çalışanları arasından nitelikleri uygun bir veya birden fazla işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanı görevlendirmek zorundadır.

• İşyerinde bu niteliklere sahip personel bulunmaması durumunda, söz konusu hizmetler Bakanlıkça yetkilendirilen OSGB'lerden veya ÇASMER'lerden (Çalışan Sağlığı Merkezi) hizmet alınarak da yerine getirilebilir.

• Çalışanlara sunulan iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, hiçbir şekilde onlara mali yük getiremez ve ücretsiz verilmesi esastır.

• İşverenler, çalışanların kişisel sağlık dosyalarını, personelin işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.

• Hizmeti bir OSGB'den alarak yetkilerini devretse dahi, işverenin iş sağlığı ve güvenliğine dair yasal yükümlülükleri devam eder.

İSGB ve OSGB'lerin Kurulum Şartları Netleşti

İşyerlerine hizmet verecek birimlerin fiziki şartları, çalışan kapasitesine ve verilecek hizmetin niteliğine göre standartlara bağlandı:

• İSGB Kurulumu: İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri (İSGB), en az 8 metrekarelik bir iş güvenliği uzmanı odası, 8 metrekarelik bir işyeri hekimi muayene odası ve 12 metrekarelik bir ilkyardım ve acil müdahale odasından oluşmalıdır.

• OSGB Kurulumu: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinin (OSGB) fiziki yapısı daha geniş tutulmuştur. Bu birimlerde en az 10 metrekarelik hekim odası, 10 metrekarelik uzman odası, 15 metrekarelik ilkyardım odası ve 12 metrekarelik bekleme alanının yanı sıra arşiv ve tuvalet de bulunmalıdır.

• OSGB'lerin binaların zemin katlarında veya müstakil binalarda kurulması esastır; tuvalet ve arşiv hariç diğer bölümler yol seviyesinden girişi olmayan katlarda kurulamaz.

"Onaylı Defter" Uygulaması

Yönetmeliğin getirdiği en önemli denetim ve iletişim araçlarından biri de onaylı defterdir.

• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının yaptığı tespit, tavsiye ve diğer önemli hususların yazıldığı bu defter, seri numaralı olup bir asıl ve iki kopyadan oluşur.

• Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya noter tarafından her sayfası mühürlenerek onaylanır.

• Defterin asıl sureti işverende, diğer suretleri ise uzman ve hekimde kalır. Onaylı deftere yazılan tüm tespitler işverene resmen tebliğ edilmiş sayılır.

Çalışanlara Düşen Sorumluluklar

Sadece işverenler ve uzmanlar değil, güvenli bir çalışma ortamının inşasında çalışanlara da kritik roller düşüyor:

• Çalışanlar, sağlık ve güvenliği etkileyebilecek durumları işverene veya kurula bildirme hakkına sahiptir.

• İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili eğitimlere ve sağlık muayenelerine katılmak zorunludur.

• Çalışanlar; makine, tesisat ve binalarda ciddi ve yakın bir tehlike gördüklerinde veya koruma tedbirlerinde eksiklik fark ettiklerinde derhal işverene ya da çalışan temsilcisine haber vermelidir.

• Kendilerine tahsis edilen kişisel koruyucu donanımları, verilen talimatlar doğrultusunda amacına uygun şekilde kullanmaları gerekmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde İSG kurulunun kurulması zorunludur. İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olarak alınan kurul kararlarını uygulamakla yükümlüdür.

Eğer bir işverene bağlı fabrika, müessese veya işletme gibi birden çok iş yeri varsa, elli ve daha fazla çalışanı olan her bir iş yerinde ayrı ayrı kurul oluşturulması gerekir.

Asıl İşveren - Alt İşveren İlişkisinde Kurul Nasıl Kurulur?

Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu durumlarda kurul kurulumu çalışan sayılarına göre değişiklik gösterir:

• Her ikisinin de çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Asıl işveren ve alt işveren ayrı ayrı kurul kurar. Koordinasyon asıl işverence sağlanır.

• Sadece asıl işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Kurul yalnızca asıl işveren tarafından kurulur. Alt işveren koordinasyonu sağlamak üzere vekil bir temsilci atar.

• Sadece alt işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Kurul alt işveren tarafından oluşturulur. Asıl işveren kurula vekaleten bir temsilci gönderir.

• Ayrı ayrı 50'nin altında fakat toplamda 50'den fazla ise: Koordinasyon asıl işverende olmak kaydıyla ortak bir kurul oluşturulur.

• Toplam çalışan sayısı 50'den az ise: Kurul oluşturma zorunluluğu bulunmamaktadır.

İSG Kurulu Kimlerden Oluşur?

Yönetmeliğe göre bir İSG kurulunda şu kişilerin yer alması zorunludur:

• İşveren veya işveren vekili (Kurul Başkanı)

• İş Güvenliği Uzmanı (Kurul Sekreteri)

• İşyeri Hekimi

• İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari mali işleri yürüten bir kişi

• Çalışan temsilcisi (birden fazla ise baş temsilci)

• Bulunması halinde formen, ustabaşı veya usta

• Bulunması halinde sivil savunma uzmanı

Not: İş güvenliği uzmanının tam zamanlı çalışma zorunluluğu yoksa, kurul sekretaryasını insan kaynakları veya idari işlerden sorumlu bir kişi yürütür.

Kurulun Çalışma Usulü ve Toplantı Sıklığı

Kurullar kural olarak ayda en az bir kere toplanır. Ancak iş yerinin tehlike sınıfına göre bu süre; tehlikeli iş yerlerinde iki ay, az tehlikeli iş yerlerinde ise üç ay olarak belirlenebilir.

Toplantının gündemi, yeri ve saati üyelere en az 48 saat önce bildirilir. Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır; toplantılarda çekimser oy kullanılamaz. Alınan kararlar tutanakla imza altına alınır ve iş yerinde çalışanlara duyurulur.

Kuralcı Değil, Önleyici (Proaktif) Yaklaşım Başladı

Kanunun getirdiği en büyük felsefi değişim, iş kazası veya meslek hastalığı yaşandıktan sonra ne yapılacağına değil, bunların öncesinde nasıl önleneceğine odaklanmasıdır. Eski kuralcı yaklaşımın yerini proaktif bir sistem aldı. Bu kapsamda:

• Bütün işyerlerinde, tehlikelerin belirlenmesi ve bertaraf edilmesi için "risk değerlendirmesi" yapılması zorunlu hale getirildi.
• İşyerlerinde acil durumların etkilerini önlemek ve sınırlandırmak amacıyla "acil durum planları" hazırlanıyor.
• Tüm sorumluluk işverende olmakla birlikte, güvenliğin işyerinin bütününde benimsenmesi sağlanıyor.

Her İşyerine Bir İSG Profesyoneli

Yeni yasa ile birlikte kamu ve özel sektör ayrımı ortadan kalktı. Artık kişi veya işyeri türü ayrımı yapılmaksızın her çalışan bu kanundan yararlanabiliyor. Kanunun getirdiği uzmanlaşma şartları şu şekilde sıralanıyor:

• Çalışan sayısına bakılmaksızın her işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi profesyoneller görev yapacak.
• İşyerleri, yapılan işin özelliğine ve tehlikesine göre "Az Tehlikeli, Tehlikeli ve Çok Tehlikeli" sınıflara ayrıldı.
• Gerekli eğitimleri alan, 50'den az çalışanı bulunan "az tehlikeli" işyerlerinde işveren veya vekili bu hizmeti kendisi üstlenebilecek.

Mikro İşletmelere Devlet Desteği: Devlet, 10'dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinin İSG hizmet giderlerini destekliyor. Bu destek için işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurması gerekiyor.

Ciddi Tehlike Anında "Çalışmaktan Kaçınma" Hakkı

Kanun, çalışanları sadece korumakla kalmıyor, onlara aktif haklar da tanıyor.

• Çalışanlar, ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kaldıklarında durumu İSG Kuruluna veya işverene bildirerek tedbir alınmasını talep edebiliyor.
• Eğer gerekli tedbirler alınana kadar geçen sürede çalışan, "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabiliyor ve bu süreçte ücretini almaya devam ediyor.
• Dahası, tehlikenin önlenemez olduğu acil durumlarda çalışanlar hiçbir usule tabi olmadan tehlikeli bölgeyi terk etme hakkına sahip.

Buna karşılık çalışanların da yükümlülükleri bulunuyor. İşyerindeki makineleri, cihazları ve araçları kurallara uygun kullanmak, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları (baret, eldiven vb.) doğru kullanmak yasal bir zorunluluk.

İdari Cezalarda Katlamalı Sistem

Yaptırımlar konusunda da oldukça tavizsiz bir dönem başladı. Kanuna aykırılık tespit edildiğinde idari para cezaları artık işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre katlanarak uygulanacak.

• Cezalar, işyerinin yapısına göre %25 ila %200 oranında artırılarak kesiliyor.
• İşyerinde çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde, bu tehlike giderilinceye kadar o bölümde veya işyerinin tamamında "iş durduruluyor".
• Durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işverenlere üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
• Maden işyerlerinde ölümlü iş kazası olması durumunda kusurlu işveren iki yıl süreyle kamu ihalelerinden yasaklanıyor.

Çalışma hayatını Avrupa Birliği standartlarına yaklaştıran bu yeni mevzuat ile "Önce İş Güvenliği" kavramı artık sadece bir slogan olmaktan çıkıp, yasal bir zorunluluk ve bir kurum kültürü haline dönüşüyor.

Üretim süreçlerinin ve sanayileşmenin hız kazandığı günümüz iş dünyasında, çalışanların fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü korumak en öncelikli gündem maddesi haline geldi. İş kazaları ve meslek hastalıklarının küresel bir boyut kazanması, güçlü bir yasal altyapının varlığını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda şekillenen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Hukuku, hem işverenleri hem de devleti bağlayan katı kurallarıyla çalışanların en büyük güvencesidir. İSG hukukunun merkezinde Devlet, İşveren/Temsilcileri, Çalışan/Temsilcileri, Üniversiteler ve STK’ler gibi çoklu bir paydaş yapısı yer almaktadır.

İSG Hukukuna Hâkim Olan İki Altın İlke

Hukuk sisteminde bu alanı diğer disiplinlerden ayıran ve temelini oluşturan iki ana ilke bulunmaktadır:

1. Çalışanların Korunması İlkesi: Çalışan, üstlendiği işi sadece bir iş gücü olarak değil; bedeni, ruhu ve aklıyla bizzat yerine getirir. Bu nedenle çalışanın yaşamının, vücut bütünlüğünün, fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması İSG Hukukunun en temel gayesidir.

2. Çalışan Yararına Yorum İlkesi: Mevzuatta açık olmayan bir husus veya hukuki bir boşluk bulunması durumunda, tarafların gerçek ve ortak amaçları yorum yoluyla belirlenir. Kanunların temel amacı işçiyi korumak olduğundan, yapılacak amaçsal yorumlarda her zaman çalışanın yararı ön plana çıkarılır.

Kamu Düzeni ve Emredici Nitelik: Haklardan Feragat Edilemez!

Kritik Vurgu: İSG kuralları sadece tavsiye niteliğinde düzenlemeler değildir; tamamı emredici hukuk kurallarından oluşur.

• Devlet tarafından konulan bu kurallara aykırılıklar doğrudan cezai yaptırımlara bağlanmıştır.

• En önemlisi, çalışanların kendilerine sağlanan bu sağlık ve güvenlik haklarından feragat etmeleri hukuken mümkün değildir.

• Çalışanların tehlikelerden korunması doğrudan "Yaşam Hakkı" ile bağlantılı olduğu için kamusal bir zorunluluktur.

Bu yönüyle İSG Hukuku, kamu düzenini ilgilendirdiği için bir kamu hukuku dalıdır; ancak iş kazası sonrası ortaya çıkan tazminat haklarını düzenlemesi bakımından da özel hukuk özellikleri taşımaktadır.

Uluslararası Dayanaklar: ILO ve Avrupa Birliği Standartları

Türkiye’deki İSG mevzuatının kökleri güçlü uluslararası sözleşmelere dayanmaktadır. Ülkeler arasında standart ve uygulama birliği sağlamayı amaçlayan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) normlarının yaklaşık yüzde sekseni iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgilidir.

• 155 ve 161 Sayılı Sözleşmeler: Türkiye, ILO'nun iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin 155 sayılı sözleşmesi ile iş sağlığı hizmetlerine ilişkin 161 sayılı sözleşmesini onaylamıştır. Bu sözleşmeler, mevcut İSG kanunumuzun da genel gerekçesini oluşturmuştur.

• Kritik Veri: Uluslararası Çalışma Konferanslarında bugüne kadar 189 sözleşme kabul edilmiş olup, Türkiye bunlardan 59 tanesini onaylamıştır ve 55 tanesi aktif olarak yürürlüktedir.

• Avrupa Birliği ve 89/391 Sayılı Çerçeve Yönerge: AB mevzuatında tüm ekonomik faaliyetleri kapsayan bu yönerge, işverene üç temel yükümlülük yükler: Riskleri engelleyerek güvenliği sağlama, işçileri bilgilendirme ve işçilere eğitim verme.

• Birleşmiş Milletler Güvencesi: BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Ekonomik, Sosyal, Kültürel Haklar Sözleşmesi de herkesin adil, güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına sahip olma hakkını net bir şekilde güvence altına alır.

Ulusal Mevzuat: Anayasa’dan İç Yönetmeliklere Ulaşan Hiyerarşi

Ülkemizde İSG hakkının en üstün hukuki dayanağı Anayasa’dır. Anayasanın 17. maddesindeki "Herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma hakkına sahiptir" maddesi bu alanın temel direğidir. Ayrıca Anayasa Madde 50 uyarınca; kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz; küçükler, kadınlar ve bedeni yetersizliği olanlar özel olarak korunur.

Yasal Altyapıyı Oluşturan Temel Kanunlar:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Tüm çalışanları kapsayan, risk esaslı, önleyici ve insan odaklı müstakil temel kanundur. Bu kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki eski İSG maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (Madde 417): İşverene, işçinin kişiliğini koruma, psikolojik ve cinsel tacize (mobbing) karşı gerekli önlemleri alma ve İSG risklerine karşı her türlü tedbiri sağlama borcu yükler.

• Tarihi Miras - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930): 12 yaşından küçük çocukların fabrikalarda ve madenlerde çalıştırılmasını yasaklayan, genç işçilerin çalışma saatlerini ve gece çalışmalarını sınırlandıran tarihi ve kritik hükümleri içerir.

• 5510 Sayılı Kanun: İş kazası ve meslek hastalıklarının tanımını yaparak, mağdur olan sigortalılara sağlanacak yardımları ve rücu ilişkilerini düzenler.

Yönetmelikler ve İşyeri İç Mevzuatı

Teknolojik ve sınai gelişmelerin hızla değişmesi nedeniyle, teknik önlem ve standartların kanun metinlerinde detaylıca yer alması mümkün değildir. Bu esnekliği sağlamak amacıyla Yönetmelikler devreye girer.

En alt basamakta ise Toplu İş Sözleşmeleri (TİS) ve İşyeri İç Yönetmelikleri yer alır. Bu özel kaynaklar, kanunlardaki emredici hükümlere aykırı olamaz; ancak işçinin yararına olmak kaydıyla çalışma koşullarını iyileştirebilir. Dürüstlük kuralına aykırı olarak işçinin aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte iç yönetmelik hükmü konulması ise hukuken kesinlikle geçersizdir.

İnsan topluluklarının bir arada huzur içinde yaşaması, çatışan menfaatlerin adalet çerçevesinde dengelenmesiyle mümkündür. Tarih boyunca "insanın olduğu her yerde hukuk vardır" ilkesi geçerliliğini korumuş; emredici, yasaklayıcı ve yetki verici kurallar toplumsal hayatın görünmez kalkanı olmuştur. Ancak toplumsal barışın sürdürülebilmesi yalnızca kuralların varlığına değil, bireylerin bu kurallara olan inancına ve kurallara uymayanlara devlet eliyle uygulanacak maddi yaptırımlara dayanır.

Hukuk kuralları; ahlak, din, görgü ve örf-adet gibi manevi yaptırımları olan diğer toplumsal düzen kurallarından, arkasına devlet gücünü (kamu otoritesini) alması ve hapis, para cezası ya da tazminat gibi maddi müeyyideler barındırması ile ayrılır. Bu kurallar bütünü içinde Anayasa en üst normdur; yasalar, yönetmelikler ve genelgeler de bu hiyerarşiye uygun olarak şekillenir.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde "Emredici Kurallar"

Hukuk sistemindeki kuralların en önemlilerinden biri, tarafların kendi iradeleriyle asla değiştiremeyeceği veya yok sayamayacağı "Emredici Kurallar"dır. İş hayatında işçinin can güvenliğini ve sağlığını korumak adına getirilen mevzuat hükümleri tam olarak bu niteliktedir.

Örneğin, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca; işveren çalışma ortamında iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesini yapmak veya yaptırmak zorundadır. Bu yükümlülük, yoruma veya inisiyatiflere açık olmayan emredici bir hukuk kuralıdır.

Göz Göre Göre Gelen Kazalar: Kast ve Taksir Ayrımı

İş kazaları veya hukuki uyuşmazlıklar ortaya çıktığında, yargı süreçlerinde kişilerin sorumluluk düzeyleri "Kast" ve "Taksir" kavramlarına göre belirlenir:

• Doğrudan Kast: Sonucun bilerek ve isteyerek gerçekleştirilmesidir.

• Olası Kast: Neticenin gerçekleşebileceğinin öngörülmesine rağmen, "olursa olsun" mantığıyla sonucun göze alınmasıdır.

• Basit Taksir (Bilinçsiz Taksir): Failin öngörülebilir bir neticeyi dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket ederek "öngöremeyerek" gerçekleştirmesidir. Örneğin, gerekli iş güvenliği önlemlerini almadan işçi çalıştıran bir işveren, meydana gelen iş kazasında yaralanmaya neden olursa basit taksirle insan yaralama suçundan yargılanır.

• Bilinçli Taksir: Failin olumsuz neticeyi öngörmesine rağmen istememesi, ancak şansına ya da kişisel yeteneklerine güvenerek kuralları ihlal etmesidir.

İşverenleri Bekleyen Ağır Hukuki ve Cezai Sorumluluklar

Mevzuata aykırı davranan, risk analizlerini aksatan veya iş güvenliği önlemlerini göz ardı eden işverenleri çok boyutlu yaptırımlar beklemektedir:

1. Hukuki Sorumluluk (Tazminatlar): İş kazası durumunda işveren; maddi ve manevi tazminatların yanı sıra, iş göremezlik tazminatları, geçici/sürekli iş göremezlik geliri ve destekten yoksun kalma tazminatı gibi çok ciddi ekonomik yükümlülüklerle karşı karşıya kalır. Ayrıca Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK), yaptığı harcamaları rücuan tazminat davası ile işverenden talep edebilir.

2. Cezai Sorumluluk: Türk Ceza Kanunu (TCK), 6331 Sayılı İSG Kanunu ve 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında kusurlu bulunan sorumlular hakkında adli para cezaları ile hapis cezaları uygulanabilmektedir.

Sonuç olarak; gerek toplumsal huzurun devamı gerekse iş yerlerindeki sürdürülebilirlik için temel hukuk prensiplerini özümsemek ve İSG mevzuatının emredici hükümlerine eksiksiz uymak hayati bir zorunluluktur.

Antik Çağdan Sanayi Devrimine: Dünyada İSG’nin Doğuşu

İş sağlığına yönelik ilk adımlar insanlık tarihi kadar eskidir. M.Ö. 2780 yılında Eski Mısır'da İmhotep, piramit inşaatlarında çalışan işçilerin bel incinmeleri ve ölüm oranları üzerine ilk tıbbi servisleri kurarak tarihe geçmiştir. Tıbbın babası Hipokrat, kurşun zehirlenmesini tanımlarken; Romalı Pliny, tozlu alanlarda çalışmanın nefes darlığı ve öksürük gibi risklerini fark etmiştir.

Orta Çağ ve sonrasında madenciliğin gelişmesiyle iş sağlığı daha da kritik hale gelmiştir. "Mineralojinin Babası" olarak bilinen Agricola, yazdığı De Re Metallica eserinde madenci akciğer hastalıklarını tanımlamış ve ilk kez tozdan korunma ile havalandırma yöntemlerini önermiştir. Bernardino Ramazzini ise, modern iş sağlığının kurucusu ve "babası" kabul edilir. Ramazzini, hekimlere tarihe geçen şu tavsiyede bulunmuştur: “Hastalara mesleğini sorunuz ve ayrıntılı çalışma öyküsü alınız.”

Sanayi Devrimi ve Çocuk İşçiliği: Yasal Düzenlemelerin Dönüm Noktası

1761'de buhar makinesinin keşfi ve pamuklu dokuma sanayisinde kullanımı, kitlesel göçleri ve ağır çalışma koşullarını beraberinde getirdi. Kadın ve çocukların ucuz iş gücü olarak madenlerde dar galerilerde çalıştırılması, çocuk sağlığının hızla bozulmasına yol açtı.

Aydınların müdahalesiyle İngiltere'de yasal düzenlemeler başladı:

• 1788 Baca Temizleyen Çıraklar Yasası: Çocuk işçiler için 8 yaş sınırı getirildi.

• 1833 Fabrikalar Kanunu: İşe girişlerde doktor raporu (işe giriş muayenesi) zorunlu kılındı.

• 1847 & 1869: İş müfettişliği kavramı doğdu ve fabrikalarda ilk Teknik İSG sistemleri kuruldu.

Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliğinin Gelişimi

Osmanlı döneminde üretim ağırlıklı olarak tersane, baruthane ve fişekhane gibi askeri işyerleri ile lonca sistemine dayalıydı.

• 1776 Fincancılar Sözleşmesi: Kütahya'daki seramik çalışanlarının haklarını belirleyen bu sözleşme, tarihteki ilk toplu iş sözleşmesi olarak kabul edilir.

• 1867 Dilaver Paşa Nizamnamesi: Havzada hekim bulundurma şartı getiren, İSG alanındaki ilk yasal belge niteliğindedir.

Cumhuriyet Dönemi Dönüm Noktaları: Cumhuriyetin ilanıyla birlikte İSG mevzuatı hızla modernize edilmiştir. 1930 tarihli Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 1936 tarihli 3008 sayılı ilk İş Kanunu ve 1969'da kurulan İSGÜM bu sürecin en önemli yapı taşlarındandır. Günümüzde ise süreç, 2012 yılında yürürlüğe giren müstakil 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürütülmektedir.

Modern İSG Uygulama İlkeleri ve Risk Yönetimi

Modern dünyada İSG, uluslararası alanda ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü), WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve Avrupa Birliği'nin EU-OSHA ajansı tarafından yönlendirilmektedir. Türkiye, ILO'nun 60 sözleşmesini imzalamıştır.

İSG uygulamalarında öncelik her zaman "Birincil Korunma" yani risk doğmadan önleme aşamasıdır. Bu kapsamda 6 temel faaliyet yürütülür:

1. Uygun İşe Yerleştirme: Bireysel özellikler (çocuk, yaşlı, engelli ve kadın çalışan gibi risk grupları) dikkate alınarak işe giriş muayenelerinin yapılması.

2. Ortam Faktörlerinin Değerlendirilmesi: Fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psiko-sosyal risklerin tanımlanması ve gürültü, toz, gaz ölçümlerinin yapılması.

3. İşyeri Risklerinin Kontrolü: İkame (tehlikeli olanı tehlikesizle değiştirme), havalandırma, kapatma, ayırma ve en son çare olarak kişisel koruyucu donanım kullanımı.

4. Aralıklı Kontrol Muayeneleri (İkincil Korunma): Hastalık ortaya çıkmadan önce erken tanı konulması amacıyla yapılan periyodik muayeneler.

5. Sağlık ve Güvenlik Hizmeti Sağlanması: İSGB (İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi) organizasyonu.

6. Sağlık Eğitimi ve Danışmanlık: İşverenin yükümlülüğünde olan çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi.

Risk Ölçümünde Kritik Kavramlar: Kimyasal ve fiziksel maruziyet sınırlarının belirlenmesinde iki temel ölçüt kullanılır:

• MAK (Müsaade Edilebilir Azami Konsantrasyon): Akut toksik belirtilerin önlenmesi için hiçbir şekilde aşılmaması gereken tepe değerdir.

• ESD (Eşik Sınır Değer / TLV): 8 saatlik iş günü veya 45 saatlik çalışma haftası boyunca yapılan ölçümlerin ortalamasının aşmaması gereken düzeydir.

Hangi Meslek ve Faaliyetler Kanun Kapsamında Değil?

Kanun çalışma hayatının genelini kapsıyor olsa da, bazı özel alanlar bu mevzuatın dışında tutulmuştur. Kanun hükümlerinin uygulanmadığı alanlar şunlardır:

• Fabrika, bakım merkezi ve dikimevleri hariç olmak üzere; Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatının faaliyetleri.

• Afet ve acil durum birimlerinin müdahale operasyonları.

• Ev hizmetlerinde çalışanlar.

• Yanında çalışan istihdam etmeden, yalnızca kendi nam ve hesabına üretim yapan kişiler.

İşverenlerin Temel İSG Yükümlülükleri Nelerdir?

Kanun kapsamında, çalışanların mesleki risklerden korunması ve güvenliğinin sağlanması temel olarak işverenin sorumluluğundadır. Bir işverenin yerine getirmesi gereken zorunlu yükümlülükler şunlardır:

• Çalışanlara eğitim ve bilgi verilmesi dâhil, riskleri önleyici her türlü tedbiri almak.

• İşyerinde profesyonel bir risk değerlendirmesi yapmak veya yetkili kurumlara yaptırmak.

• Görevlendirme yaparken çalışanın sağlık ve güvenlik açısından o işe uygunluğunu mutlaka dikkate almak.

• İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin getirdiği maliyetleri hiçbir şekilde çalışanların maaşlarına yansıtmamak.

Çalışanların Hayati Haklarından Biri: "Çalışmaktan Kaçınma Hakkı"

Çalışanlar, işyerinde ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabilirler.

• Bu durumda çalışan, İSG kuruluna veya işverene başvurarak tehlikenin tespitini ve tedbir alınmasını talep eder.

• Talep haklı bulunursa, gerekli güvenlik önlemleri alınana kadar işçi çalışmaktan kaçınabilir.

• Bu süre zarfında çalışanın maaş kesintisi yapılamaz ve kanundan doğan diğer hakları tamamen korunur.

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildiriminde Süre Sınırı

İşyerinde yaşanan olumsuz durumların resmi makamlara bildirilmesi hayati önem taşır ve yasal bir zorunluluktur. İşverenlerin uyması gereken yasal bildirim süreleri şöyledir:

• İş Kazaları: Kazanın meydana geldiği tarihten sonraki en geç üç iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilmelidir.

• Meslek Hastalıkları: İşyeri hekimi veya sağlık sunucuları tarafından işverene bildirilen meslek hastalıkları, öğrenildiği günden itibaren yine üç iş günü içinde SGK’ya iletilmelidir.

Sağlık Gözetimi ve İSG Eğitimleri Zorunlu Mu?

İşveren, çalışanların işe başlarken, iş değişikliğinde veya belirli periyotlarda sağlık muayenesinden geçmesini sağlamak zorundadır. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, çalışanın işe uygun olduğunu belgeleyen sağlık raporu olmadan işbaşı yaptırılması yasaktır.

Ayrıca, tüm çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini alması kanuni bir mecburiyettir. Bu eğitimler çalışma süresinden sayılır ve maliyeti işveren tarafından karşılanarak çalışana yansıtılamaz.

Adaylar ais.gazi.edu.tr Adresinden Detaylara Ulaşabilir

Sınav sonuçlarına itirazda bulunan adaylar; itiraz raporuna, kendi cevap kağıtlarına (optik form) ve A ile B kitapçık türlerinin birleştirilmiş tek bir PDF dosyası halindeki soru kitapçıklarına Gazi Üniversitesi Aday İşlemleri Sistemi üzerinden ulaşabilirler.

Nasıl Sorgulanır? Adayların ais.gazi.edu.tr adresine kendi bilgileriyle giriş yapmaları yeterlidir.

Puanlar Değişmedi, Sınav Sonuçları Kesinleşti

Yapılan resmi açıklamaya göre, sınav sonuçlarına yönelik gelen itirazlar titizlikle incelendi ancak adayların puanlarında herhangi bir değişiklik yaşanmadı. Bu doğrultuda, 11 Haziran 2026 tarihinde ilan edilmiş olan sınav sonuçları nihai halini alarak kesinleşmiş oldu.

Bu raporun yayımlanmasıyla birlikte 2026 İSG-1 Sınavı'na ait tüm resmi süreçler başarıyla tamamlandı.

İşte gruplara göre 2026-2 dönemi İSG sınavı başvuru rehberi:

1. Eski Adaylar ve Eğitimini Tamamlayanlar

Daha önceki sınavlara girip başarısız olan, hak kazandığı halde katılmayan ya da yetkilendirilmiş kurumlardan eğitimini başarıyla tamamlayan adayların bilgileri Gazi Üniversitesi’ne doğrudan bildirilecektir.

• İSG-KATİP Kontrolü: Bu gruptaki adayların İSG-KATİP üzerinden durumlarını kontrol etmeleri, "Başvuru Onaylandı" ibaresini görmeleri yeterlidir.

• Ek İşlem Yok: Bu adayların İSG-KATİP üzerinden yeniden başvuru yapmalarına veya evrak göndermelerine gerek yoktur.

• Gazi Üniversitesi Başvurusu: Adayların sınava girebilmesi için Gazi Üniversitesi Ölçme ve Değerlendirme Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından açıklanacak takvim doğrultusunda sınav giriş başvurularını yapmaları şarttır.

2. İlk Defa Eğitim Alarak Sınava Katılacaklar

İlk kez eğitim alarak 13 Aralık 2026 sınavına girecek olan İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli adayları için süreç sıkı bir takvime bağlıdır.

İş Güvenliği Uzmanlığı ve İşyeri Hekimliği Temel Eğitim Takvimi:

• Eğitim Başlangıç Tarihi: En geç 17 Eylül 2026

• Teorik Eğitim Bitiş Tarihi: En geç 16 Ekim 2026

• Uygulamalı Eğitim (Staj) Bitiş Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

• Program Bitiş ve Onay Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

Kritik Uyarı: Uygulamalı eğitimin tamamlanması için staj yapılan iş yerinin İSG-KATİP üzerinden bildirilmesi ve e-bildirge kullanıcısı ile İSG profesyoneli tarafından en geç 21 Ekim 2026 saat 23:59'a kadar onaylanması zorunludur.

Diğer Sağlık Personeli (DSP) Temel Eğitim Takvimi:

• Eğitim Başlangıç Tarihi: En geç 6 Ekim 2026

• Program Bitiş Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

Mezuniyet Notu: DSP adaylarının program öncesinde mezuniyet bilgilerini İSG-KATİP Kişi Kartı üzerinden kontrol etmesi, eksiklik varsa Mezuniyet Belgesi Bildirimlerini sistemden tamamlaması gerekmektedir.

3. Doğrudan Sınava Katılma Hakkı Olan Adaylar

Eğitim kurumlarından eğitim almadan (İSG lisans mezunları, ilgili yüksek lisans mezunu mühendis, mimar ve teknik elemanlar, iş müfettişleri vb.) doğrudan sınava girecek adayların başvurularını bizzat yapması gerekir.

• Son Başvuru Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 Saat 23:59

• Başvuru Yolu: İSG-KATİP > Süreç Yönetimi > Sınav Başvuruları > Yeni adımları takip edilerek doğru kategori seçilmelidir.

• 48 Saat Kuralı: Eksik bırakılan veya tamamlanmayan başvurular sistem tarafından 48 saat sonra otomatik olarak iptal edilir.

• YÖKSİS Entegrasyonu: Diplomalar YÖKSİS üzerinden çekilecektir. Mezuniyet bilgisi kayıtlı olmayan adayların öncelikle üniversiteleri ile görüşerek diplomalarını YÖKSİS'e işletmesi şarttır.

13 Aralık 2026 İSG sınavı için Bakanlık süreçleri onaylanan tüm adayların, daha sonra ilan edilecek Gazi Üniversitesi Sınav Takvimi dahilinde ücret ödeme ve kayıt işlemlerini tamamlaması gerekmektedir.

İş Güvenliği Uzmanlarının Sınıfları ve Çalışma Süreleri

İş güvenliği uzmanları (A), (B) ve (C) olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Uzmanların işyerlerindeki görev dağılımları ve çalışan başına düşen minimum aylık çalışma süreleri tehlike sınıflarına göre şu şekildedir:

• Az Tehlikeli Sınıf (C Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 10 dakika hizmet sunulur. Her 1000 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

• Tehlikeli Sınıf (B Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 20 dakika hizmet sunulur. Her 500 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

• Çok Tehlikeli Sınıf (A Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 40 dakika hizmet sunulur. Her 250 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

Önemli Not: Tam gün çalışan iş güvenliği uzmanları, görev yaptıkları işyeri dışında başka bir yerde fazla çalışma yapamazlar. Uzmanlık belgelerinin ise 5 yılda bir vize ettirilmesi yasal bir zorunluluktur.

Uzmanların Temel Görev ve Yetkileri

İş güvenliği uzmanları, işyerinde verimliliği aksatmayacak şekilde rehberlik, risk değerlendirmesi ve çalışma ortamı gözetimi yapmakla yükümlüdür. Temel sorumlulukları şunlardır:

• Rehberlik ve Öneriler: İşyerindeki ekipman seçimi, bakımı ve kişisel koruyucu donanımların kullanımı konusunda işverene yazılı tavsiyelerde bulunmak.

• Hayati Tehlikede İşi Durdurma: İşyerinde ciddi, önlenemez ve acil bir hayati tehlike tespit edilmesi durumunda, işin durdurulması için doğrudan işverene başvurmak.

• Bakanlığa Bildirim Yükümlülüğü: Yangın, patlama, göçme veya kimyasal sızıntı gibi hayati tehlikelerin işveren tarafından makul sürede giderilmemesi halinde, durumu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmek.

• Onaylı Defter ve İSG-KATİP: Yapılan tüm tespit, tavsiye ve faaliyetleri onaylı deftere işlemek; gerekli bilgileri İSG-KATİP sistemine aktarmak.

Eğitim Kurumları ve Derslik Standartları Nelerdir?

Bakanlıkça yetkilendirilecek eğitim kurumlarının ve dersliklerin açılması sıkı fiziki şartlara bağlanmıştır. e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda binaların meyhane, kıraathane, bar gibi umuma açık yerlerden uzak olması şartı aranır.

• Derslik Kontenjanı ve Hacmi: Dersliklerde en fazla 25 kursiyer bulunabilir. Kursiyer başına en az 10 metreküp hava hacmi ve minimum 2,40 metre tavan yüksekliği zorunludur.

• Mimari Şartlar: Derslik pencereleri dış cephede olmalı ve pencere alanı taban alanının en az %10’unu oluşturmalıdır. Derslik kapıları doğrudan koridora veya dinlenme alanına açılmalıdır.

• Eğitici Kadrosu: İş güvenliği uzmanlığı eğitimi verecek kurumların, en az biri mühendis olmak üzere farklı meslek dallarından en az iki eğiticiyle minimum 60 günlük tam süreli iş sözleşmesi imzalaması gerekir.

Eğitim kurumlarının yetki belgeleri de uzmanlarda olduğu gibi 5 yılda bir vize işlemine tabidir. Vize süresi biten ve 3 ay içinde yenileme yapmayan kurumların yetki belgeleri doğrudan iptal edilmektedir.