4857 Sayılı İş Kanunu ile Haklar ve Sorumluluklar Yeniden Şekilleniyor!

Türkiye’de işçi ve işveren ilişkilerinin yasal çerçevesini çizen 4857 Sayılı İş Kanunu, çalışma ortamındaki hak ve sorumlulukları en ince ayrıntısına kadar düzenlemektedir. Faaliyet konusuna bakılmaksızın (belirli istisnalar hariç) tüm işyerlerini, işveren vekillerini ve çalışanları kapsayan bu kanun, iş dünyasında şeffaf ve adil bir düzen kurulmasını amaçlamaktadır.

İşte milyonlarca çalışanı ve işvereni doğrudan ilgilendiren, kanunun öne çıkan en kritik başlıkları ve detayları:

Kanunun en önemli maddelerinden biri Eşit Davranma İlkesi’dir. İş ilişkisinde; dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı hiçbir ayrım yapılamaz.

Eşit Ücret Güvencesi: Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle asla daha düşük bir ücret kararlaştırılamaz.

Tazminat Hakkı: İşverenin eşit davranma ilkesine aykırı hareket etmesi durumunda işçi, dört aya kadar ücreti tutarında bir tazminat ve yoksun bırakıldığı diğer hakları talep etme hakkına sahiptir.

Gelişen teknoloji ve değişen iş dünyası trendleri doğrultusunda mevzuata eklenen modern çalışma modelleri, yasal güvenceye kavuşturulmuştur:

Uzaktan Çalışma (Home-Office): İşçinin iş görme edimini evinde veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesidir. Uzaktan çalışanlar, sırf bu çalışma modelinden ötürü emsal işçilere göre farklı bir muameleye tabi tutulamaz. İşveren, bu çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermekle ve gerekli ekipman güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

Çağrı Üzerine Çalışma: Taraflar aksini belirtmediği sürece haftalık çalışma süresi 20 saat kabul edilir. İşveren, çalışandan iş talep edecekse bunu en az 4 gün önce bildirmek zorundadır. Her çağrıda işçi günde en az 4 saat üst üste çalıştırılmalıdır.

İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli; tam zamanlı veya kısmi zamanlı olarak yapılabilmektedir.

Yazılı Sözleşme Zorunluluğu: Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı olarak yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme olmayan durumlarda işveren, işçiye genel/özel çalışma koşullarını ve haklarını gösteren yazılı bir belgeyi en geç iki ay içinde teslim etmelidir.

Deneme Süresi Sınırı: İş sözleşmelerine konulan deneme süresi en çok iki ay olabilir. Bu süre toplu iş sözleşmeleriyle en fazla dört aya kadar uzatılabilmektedir. Deneme süresi içinde taraflar, bildirim süresine gerek duyulmaksızın ve tazminatsız olarak sözleşmeyi feshedebilir.

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce, çalışanın iş kıdemine göre diğer tarafa bildirim yapılması yasal bir zorunluluktur. Kanunda belirlenen asgari ihbar süreleri şu şekildedir:

6 aydan az çalışanlar için: 2 hafta

6 aydan 1,5 yıla kadar çalışanlar için: 4 hafta

1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışanlar için: 6 hafta

3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta

Bu bildirim şartına uymayan taraf (işçi veya işveren), karşı tarafa ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Ayrıca işveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi derhal feshetme hakkına sahiptir.

Bir işyerinde uzmanlık gerektiren işlerin alt işverene (taşerona) verilmesi durumunda, asıl işveren doğacak tüm yasal yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. İşçilerin haklarını kısıtlamak amacıyla yapılan muvazaalı (hülleli) taşeronluk işlemleri tespit edildiğinde, alt işverenin çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin öz işçisi sayılmaktadır.