Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuki yapısını, vatandaşlık haklarını ve devlet organlarının işleyişini belirleyen 2709 Kanun Numaralı 1982 Anayasası, kabul edildiği günden bu yana ülkemizin en üst normu olma özelliğini korumaktadır. Kurucu Meclis tarafından hazırlanarak 7 Kasım 1982'de halkoylamasına sunulan ve %91,37 gibi büyük bir kabul oranıyla yürürlüğe giren bu temel metin , devletin yönetim şeklinden bireysel özgürlüklere kadar geniş bir yelpazeyi güvence altına alır.
İşte devletin temel niteliklerini belirleyen ve asla değiştirilemeyecek olan ilk maddeler ile anayasal yapının detayları:
Açılış İlkeleri: Başlangıç Metni Ne İfade Ediyor?Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri içeren "Başlangıç" bölümü, anayasa metnine dahil kabul edilmektedir. Bu kısımda; Türk vatanı ve milletinin bölünmez bütünlüğü , Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılapları vurgulanmaktadır. Ayrıca millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve kuvvetler ayrımı ilkesinin devlet organları arasında bir üstünlük sıralaması değil, medeni bir işbölümü olduğu açıkça aktarılmıştır. Laiklik ilkesi gereğince kutsal din duygularının, devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı altı çizilen en önemli hususlardandır.
Kırmızı Çizgi: Değiştirilmesi Teklif Bile Edilemez Maddeler!1982 Anayasası'nın 4. maddesi, ilk üç maddenin koruyucu kalkanıdır. Bu maddeye göre ilk üç hüküm değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.
Madde 1 - Devletin Şekli: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Madde 2 - Cumhuriyetin Nitelikleri: Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.
Madde 3 - Devletin Bütünlüğü, Resmi Dili, Bayrağı, Milli Marşı ve Başkenti: Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli marşı "İstiklal Marşı"dır. Başkenti Ankara'dır.
Egemenlik Kimindir? Güçler Ayrılığı İlkesiAnayasa, devletin temel gücünü tamamen millete teslim etmiştir:
Egemenlik: Kayıtsız şartsız Milletindir. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.
Yasama Yetkisi: Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez.
Yürütme Yetkisi: Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak yerine getirilir.
Yargı Yetkisi: Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
Temel Haklar ve Kanun Önünde EşitlikAnayasanın 10. maddesi, herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğunu hükme bağlar. Kadınlar ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğu ve devletin bu eşitliği yaşama geçirmekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Ayrıca çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak pozitif ayrımcılık tedbirlerinin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı eklenmiştir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.