El Aletleri ile Çalışmalarda İş Güvenliği: Hayat Kurtaran Kurallar

Konya Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü tarafından yayımlanan eğitim materyali, el aletleri ile yapılan çalışmalarda iş güvenliğinin ne denli kritik bir role sahip olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Dr. Yusuf Yılmaz tarafından hazırlanan kapsamlı rehberde, günlük işleyişte sıkça kullanılan aletlerin barındırdığı riskler ve alınması gereken önlemler detaylandırıldı.

Atölyelerde en çok kullanılan mekanik aletlerin başında gelen keskiler, raspalar ve manivelalar, hatalı kullanıldığında ciddi kazalara yol açabiliyor.

Keskiler: Keski başında oluşacak çapaklar zımpara taşı veya eğe ile temizlenmeli. Küçük parçaların sıçrama ihtimaline karşı koruyucu gözlük kullanılmalı. Hem keski hem de çekiç sıkıca tutulmalı; keski başının ve çekiç yüzünün yağlı, kaygan olmamasına dikkat edilmelidir.

Raspalar: Raspalar diğer aletlerden ayrı saklanmalı ve kesinlikle sapsız raspa kullanılmamalıdır. Vücuda doğru raspalama yapılmamalı, iş parçası elle tutulmak yerine mengeneye bağlanmalıdır. Ayrıca raspa manivela gibi kullanılmamalıdır.

Manivelalar: Yapılacak işe uygun seçilmeli ve kullanılırken kayarak diğer şahıslara zarar verilmemelidir. Bu aletler sert çelikten yapılmamalı, destek olarak tahta, plastik veya yumuşak malzeme kullanılmalıdır.

Penseler ve Kıskaçlar: Penseler, tel makasları ve kıskaçlar ile keskin tel veya yay gibi malzeme kesilirken, telin uçlarından biri uygun şekilde sabit hale getirilmelidir.

Elektrik enerjisiyle çalışan el aletlerinde yalıtım ve ortam güvenliği ön plana çıkıyor.

Havyalar: Havyalar kullanılmıyorken mutlaka prizden çekilmeli ve ortamda uygun havalandırma yapılmalıdır. İş parçası pense veya kelepçe ile tutulmalı, bu işte çalışanların kanda kurşun tahlili yapılmalıdır.

Seyyar Aydınlatma ve Aletler: Seyyar elektrik lambaları uygun evsafta olmalı, düşük gerilimle çalışmalıdır. Seyyar elektrikli el aletleri ise mutlaka çift izolasyonlu olmalıdır.

İnsan gücünün yetmediği durumlarda devreye giren kaldırma ekipmanları, katı kurallarla kullanılmak zorundadır.

Kriko Kullanımı: Kriko, elle kaldırılması imkânsız büyük eşyaları fazla güç sarfetmeden kolaylıkla yükseğe kaldırmayı sağlayan bir araçtır. Vidalı, oto ve hidrolik krikolar gibi çeşitleri olup, vidalı krikolar bir tona yakın yükleri kaldırabilir.

Krikoyu kurmadan önce zeminin sağlam ve düz bir zemin olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Kriko ile parça merkezlenmeli, krikonun kafasının temas edeceği kaldırma yüzeyi düzgün olmalıdır.

Kaldırma yükü dengeli dağılmalı; alet düzenli olarak kontrol edilmeli ve yağlanmalıdır.

Üretici firmanın tavsiye ettiği kapasite aşılmamalı, tüm krikolarda bulunan bitiş işareti geçilmemelidir.

Krikonun tahrik kolu, çalışanların teması ile harekete geçmeyecek şekilde en alt konumda bırakılmalıdır.

Ceraskallar: Zincir baklaları tam olarak birbirine oturmuş olmalı; zincirin asma noktası ile kaldırılacak parçanın bağlandığı noktalar açısız ve düşey düzlemde olmalıdır. Zincir kaldırılacak parçadan kaymayacak ve sağlam bir şekilde bağlanmalı, ceraskalda ip değil zincir kullanılmalıdır.

Zımpara Tezgahları: Seyyar zımpara makinesi ile çalışmada elektrik kablolarının sağlamlığı kontrol edilmelidir. Zımpara makinesinin koruyucusu, koruyucu muhafazası ve camının takılı olması sağlanmalıdır. Kullanma ömrü tamamlanan taşlar derhal değiştirilmeli, makine her iki elle birlikte kavranarak kullanılmalıdır. İşlem sırasında kıvılcımların yere doğru yönlenmesine dikkat edilmelidir.

Matkaplar: Matkap ile delinecek yer merkezlenmiş olmalıdır. Matkap ucunun çıkarmış olduğu spiral talaşlar elle değil; bir tahta parçası veya tel fırça ile uzaklaştırılmalıdır. En önemli kurallardan biri ise, elle tutulan parçaların kesinlikle delinmeye çalışılmamasıdır.