İş Dünyasında Afet Hazırlığı: Acil Durumlarda Haberleşmenin Anahtarı "Amatör Telsizcilik"

Afet ve acil durumlarda fiziksel yıkımın ötesinde karşılaşılan en büyük risklerden biri olan "haberleşme kesintisi", iş yerleri için hayati bir tehdit oluşturuyor. Deprem veya yangın gibi kriz anlarında GSM hatlarının, internetin ve sabit telefonların aşırı yüklenme ya da hasar nedeniyle devre dışı kalması, işletmelerin 112 acil yardım birimleriyle bağını tamamen koparabiliyor. Prof. Dr. İsmail Çakmak tarafından hazırlanan çalışmaya göre, bu riskin tek sivil ve bağımsız çözümü "Amatör Telsizcilik" sistemleridir.

Türkiye'deki yasal mevzuat, işverenlere acil durumlarda dış kuruluşlarla irtibatı sağlama yükümlülüğü getirmektedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler, işverenin arama, kurtarma, tahliye ve tıbbi müdahale konularında iş yeri dışındaki kurumlarla iletişimi sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapmasını şart koşar.

Uluslararası standartlar da bu gerekliliği desteklemektedir:

ISO 22301 (İş Sürekliliği): Felaket anında telefonlar kesildiğinde müşterilere ve acil servislere nasıl ulaşılacağına dair en güçlü ve doğrulanabilir çözümün amatör telsiz altyapısı olduğunu vurgular.

ISO 45001 (İSG): Dış kaynaklı acil ekiplerle koordinasyonun sürekliliği için telsiz haberleşmesini en etkin araç olarak tanımlar.

ISO 22320 (Acil Durum Yönetimi): Farklı kurumların (AFAD, İtfaiye vb.) ortak bir platformda konuşabilmesi için amatör telsiz frekanslarının sağladığı "birlikte çalışabilirlik" yeteneğine odaklanır.

Amatör telsiz sistemleri (HF/VHF/UHF), herhangi bir operatöre veya altyapıya ihtiyaç duymadan çalışabilir. Güneş enerjisi veya akülerle beslenen bu sistemler üzerinden sadece sesli değil; e-posta (Winlink), konum takibi (APRS) ve görüntü aktarımı gibi teknolojiler de kullanılabilmektedir. Türkiye Radyo Amatörleri Cemiyeti (TRAC), Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında devletin resmi çözüm ortağı olarak bu altyapıyı koordine etmektedir.

Çanakkale’de faaliyet gösteren İÇDAŞ, 1999 depreminden çıkardığı derslerle Türkiye'de bir ilki gerçekleştirerek bünyesinde kurumsal bir amatör telsiz istasyonu kurmuştur. Şirket, kurduğu profesyonel arama kurtarma ekibi ve telsiz altyapısı sayesinde olası bir afetteki "iletişim izolasyonu" riskini tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemektedir.

Belgede, iş yerlerinin bu sistemi kurabilmesi için şu adımlar önerilmektedir:

Risk Analizi: Acil durum planlarına "telekomünikasyon kesintisi" maddesini eklemek.

Protokol: Yerel TRAC şubeleri ile iş birliği ve eğitim protokolü imzalamak.

Lisanslama: Teknik personelin Amatör Telsizcilik Sınavı'na girmesini teşvik etmek.

Kurulum: Bağımsız enerji beslemeli, resmi çağrı işaretli bir istasyon kurmak.

Tatbikat: Yılda en az bir kez telefonların kullanılmadığı "tam karartma" tatbikatları gerçekleştirmek.