İş Sağlığı ve Güvenliğinde Kritik Süreçler: Kanserojen Maddeler, Asbest ve Güncel Mevzuat

İş dünyasında çalışan sağlığını korumak ve yasal yükümlülükleri yerine getirmek, sürdürülebilir bir üretim modelinin temel taşını oluşturuyor. Özellikle kanserojen maddelerle çalışma ve asbest söküm işlemleri, yüksek risk barındırması nedeniyle titiz bir denetim ve teknik bilgi gerektiriyor. İşte İSG profesyonellerinin ve işverenlerin bilmesi gereken en güncel kurallar.

Çalışma ortamında solunan veya deri yoluyla vücuda nüfuz eden kanserojen ve mutajen maddeler, telafisi olmayan genetik hasarlara yol açabiliyor. Mevzuata göre işverenlerin bu risklere karşı öncelikli stratejisi ikame (tehlikeli olanı daha az tehlikeliyle değiştirme) olmalıdır.

Kapalı sistem kullanımı ve yerel havalandırma sistemlerinin yanı sıra, bu maddelerle çalışılan alanlarda hijyen standartları en üst seviyede tutulmalıdır. Benzen (1 ppm) ve Sert Ağaç Tozu (5 mg/m³) gibi kritik limit değerlerin aşılmaması hayati önem taşırken, bu maddelere dair kayıtların 40 yıl boyunca saklanması zorunluluğu bulunuyor.

Türkiye’de üretimi ve kullanımı yasak olan asbest, özellikle eski binaların kentsel dönüşüm süreçlerinde büyük bir risk olarak karşımıza çıkıyor. Asbestle mücadelede ölçüm kriterleri, liflerin boyutu ve yoğunluğu üzerinden belirleniyor.

Sınır Değer: 0,1 lif/cm³

Ölçüm Kriteri (533 Kuralı): Uzunluğu 5 mikrondan büyük, eni 3 mikrondan küçük ve boyu eninin 3 katından büyük olan lifler hesaba katılır.

Asbest söküm işleri mutlaka yetkilendirilmiş Asbest Söküm Uzmanları ve eğitimli çalışanlar tarafından yürütülmelidir. Çalışanların sağlık gözetimi kapsamında akciğer radyografileri en geç 2 yılda bir tekrarlanmalıdır.

İş sağlığı ve güvenliği disiplini, sadece teknik önlemleri değil, hukuki süreçleri de kapsıyor. 6331 Sayılı Kanun ve İş Kanunu çerçevesinde bazı kritik süreler şöyle sıralanıyor:

İş Kazası Bildirimi: İşveren, kazayı 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Sağlık kuruluşları ise kendilerine gelen vakaları 10 gün içinde raporlamalıdır.

İstihdam Kotaları: Engelli çalıştırma kotası özel sektörde %3, kamu sektöründe ise %4 olarak uygulanmaktadır.

İş Güvenliği Uzmanı Hakları: Eksiklikleri işverene bildirdiği için işten çıkarılan bir uzman, 1 yıllık ücreti tutarında tazminat hakkına sahiptir.

Devlet, iş güvenliği kültürünü yaygınlaştırmak amacıyla 10’dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki iş yerlerine İSG desteği sağlamaktadır. Bu ödemeler, iş yerlerinin yükünü hafifletmek adına 3 aylık dönemler halinde gerçekleştirilmektedir.