Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik: İş Güvenliği İçin Bilmeniz Gereken Her Şey

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) profesyonelleri ve özellikle İş Güvenliği Uzmanları için hayati önem taşıyan "Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik", hem saha uygulamalarında hem de İSG sınavlarında belirleyici bir rol oynuyor. Peki, bir binayı yangına karşı güvenli kılan temel standartlar, ölçüler ve kurallar nelerdir? İşte yangın güvenliğine dair yönetmelikte öne çıkan tüm detaylar.

Yangın anında doğru müdahale ve tahliye için bazı temel tanımların iyi bilinmesi gerekiyor:

Güvenlik Bölgesi: Binadan tahliye edilen şahısların, bina dışında güvenli bir şekilde bekleyecekleri alandır. (Acil durumlardaki "toplanma alanı" ile benzer bir işlev görür).

Yangın Kapısı: Yangın merdivenlerinde bulunan; kapalı tutulduğunda duman, ısı ve alev geçişine belirli bir süre direnen kapılardır. Unutulmamalıdır ki yangın kapıları yanmaz değildir; beton ve demirin bile yandığı bir ortamda kapılar da yanar, ancak belirli bir süre dayanarak kaçış için zaman kazandırır.

Yangın Perdesi: Korunması gereken nesnelerin veya altyapının yangına karşı korunmasını sağlayan, ısının yatay ve düşey yayılmasını engelleyen düşey bariyerlerdir.

Yangın Yükü: Bir yapı bölümündeki yanıcı maddelerin kütleleri ile alt ısıl değerleri çarpımları toplamının, plandaki toplam alana bölünmesiyle (MJ/m²) ifade edilen büyüklüktür.

Yönetmelikte en çok karıştırılan konulardan biri yükseklik tanımlarıdır:

Bina Yüksekliği: Sadece dışarıdan gördüğünüz, 0 noktasından (zeminden) başlayıp en üst kata kadar olan kısımdır.

Yapı Yüksekliği: Bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dahil olmak üzere, binanın toprağa bastığı yer ile çatıdaki baca da dahil inşa edilen tüm kısımların toplam yüksekliğidir.

Yüksek Bina Nedir? Bina yüksekliği 21,5 metreden (yaklaşık 7 kat) veya yapı yüksekliği 30,5 metreden (yaklaşık 10 kat) fazla olan binalar "Yüksek Bina" olarak sınıflandırılır.

Acil durumlarda görev alacak ekipler dörde ayrılır. Harf sayısı uzun olan ekipler en az 3, kısa olanlar en az 2 kişiden oluşur:

Söndürme Ekibi: En az 3 kişi

Kurtarma Ekibi: En az 3 kişi

Koruma Ekibi: En az 2 kişi

İlk Yardım Ekibi: En az 2 kişi

Bu ekiplerin kurulması ve yılda bir kez söndürme tatbikatı yapılması için binanın şu üç şarttan birini sağlaması gerekir: Yapı yüksekliğinin 30,5 metreden fazla olması, içinde 50'den fazla insan bulunan konut dışı yapı olması veya 200'den fazla kişinin barındığı bir site olması.

Acil Durum Asansörü (İtfaiye Asansörü): Yapı yüksekliği 51,5 metreden fazla (yaklaşık 17 kat) olan binalarda zorunludur. Asansör önünde 6 ila 10 metrekare arasında, boyutu 2 metreden az olmayan güvenli bir "Yangın Güvenlik Holü" oluşturulmalıdır. Bu asansörlerin jeneratöre bağlı olarak 60 dakika çalışabilmesi ve kuyusunun duman almaması için basınçlandırılması şarttır.

Acil Durum Aydınlatması: Genel olarak 60 dakika enerji sağlamalıdır. Ancak kullanıcı sayısı 200'ü geçiyorsa bu süre 120 dakika olmak zorundadır.

Yönlendirme İşaretleri: Baş üstü hizasında, yüksekliği en az 15 cm olacak şekilde, zeminden 200 cm ile 240 cm arasına asılmalıdır.

Yangın Uyarı Butonları: Zeminden 110 ile 130 cm yüksekliğe (Eski itfaiye numarası 110'dan akılda kalabilir) asılmalı ve iki buton arası mesafe en fazla 60 metre olmalıdır.

Sesli Uyarı Sistemleri: Alarmlar 3 metre uzaklıktan 75 ile 120 desibel arasında duyulabilmelidir.

Kaçış yolları, güvenli dış ortama ulaşana kadar geçilen engelsiz güzergahtır (asansörler kaçış yolu sayılmaz).

Genişlik: 50-500 kişi için 100 cm, 501-2000 kişi için 150 cm, 2001 ve üzeri için 200 cm'den az olamaz. Yüksek binalarda genel kural en az 120 cm'dir.

Çıkış Kapısı Sayısı: 500 kişiye kadar en az 2, 501-1000 arası en az 3, 1000 üzerinde ise en az 4 çıkış kapısı bulunmalıdır.

Basamak Standartları: Kaçış merdivenlerinde basamak sayısı 4'ten az, 17'den çok olmamalıdır. Basamak yüksekliği maksimum 17.5 cm, genişliği ise minimum 25 cm olmalıdır.

Yangının oluşabilmesi için Oksijen, Isı ve Yanıcı Madde bir araya gelmelidir.

Söndürme prensipleri ise bu üçgeni bozmaya (soğutma, yakıtı giderme, boğma, zincirleme reaksiyonu kesme) dayanır.

Yangın Sınıfları:

A Sınıfı: Katı maddeler (Odun, kağıt). Su veya Kuru Kimyevi Toz (KKT) ile söndürülür.

B Sınıfı: Sıvı maddeler (Benzin, yağ). KKT, Köpük ve CO2 ile söndürülür.

C Sınıfı: Gaz maddeler. KKT ve CO2 ile söndürülür.

D Sınıfı: Metaller ve radyoaktif malzemeler. Yalnızca Kuru Metal Tozu (KMT) ile söndürülür.

Yangın Tüpleri ve Bakımı: 4-12 kg arası tüpler, yerden en fazla 90 cm yükseğe asılmalı ve erişim mesafesi 25 metreyi geçmemelidir. Yılda bir kontrol edilmeli, 4 yılın sonunda içindeki gaz değiştirilip hidrostatik teste tabi tutulmalıdır.

Yangının Evreleri:

Başlangıç Evresi (Flameover): Yangının ilk tutuşma anıdır.

Gelişme Evresi (Flashover): Ortamın yaklaşık 600 dereceye ulaştığı ve her şeyin birden tutuştuğu evredir.

Sönme Evresi: Oksijenin azalmasıyla sönmenin başladığı evredir. Ancak bu evrede kapı veya pencere açılırsa içeri giren ani oksijen Backdraft (Geri Tepme Patlaması) adı verilen şiddetli patlamaya sebep olur.